ปลาที่แขวนเหนือเปล กับเจ็ดตนที่เฝ้าเด็กอยู่

ปลาตะเพียนสานทำจากใบลานที่ผ่าเป็นเส้นบาง ๆ ตากแดดให้พอนิ่มแล้วสานเป็นรูปปลา ทาสีแล้วผูกเป็นพวง ตัวใหญ่ห้อยอยู่บนสุด แล้วมีตัวเล็กเป็นพวงอยู่ข้างล่าง จำนวนไม่ตายตัว เป็นงานที่อยุธยามีชื่อมาแต่เดิม และยังทำขายกันอยู่ทุกวันนี้

ที่เลือกปลาตะเพียนมาไม่ใช่เพราะหน้าตาอย่างเดียว ชื่อของมันมีคำว่าเพียรซ่อนอยู่ทั้งคำ ซึ่งพ้องกับคำว่าพากเพียร แขวนไว้เหนือเปลจึงเท่ากับแขวนคำอวยพรว่าขอให้เด็กโตมาเป็นคนเพียร อีกชั้นหนึ่งคือปลาตะเพียนเป็นปลาที่มีมากในนาและในแม่น้ำ สำหรับสังคมที่อยู่กับข้าวกับปลา มันจึงเป็นภาพของความอุดมสมบูรณ์

เหตุผลที่จับต้องได้ก็มีอยู่ด้วย พวงปลาที่แกว่งช้า ๆ ตามลมเป็นของให้เด็กมองตาม ซึ่งช่วยให้เด็กฝึกมองสิ่งที่เคลื่อนไหว โมบายของเล่นเด็กทุกวันนี้ทำหน้าที่เดียวกันทุกอย่าง ต่างกันแค่ของเราทำจากใบลานมาก่อน

รอบเปลเดียวกันนี้ คนไทยสมัยก่อนยังเชื่อเรื่องแม่ซื้ออีกด้วย แม่ซื้อคือเทวดาหรือผีที่อยู่ประจำตัวทารกตั้งแต่คลอดจนอายุราวหนึ่งขวบ มีทั้งหมดเจ็ดตนตามวันเกิด ทำหน้าที่ทั้งเฝ้าดูแลและเย้าแหย่เด็ก เวลาทารกยิ้มหรือร้องไห้ขึ้นมาเองโดยไม่มีอะไร คนรุ่นก่อนจึงอธิบายว่าแม่ซื้อกำลังเล่นด้วย

ทั้งสองอย่างนี้อยู่รอบเปลเดียวกันมานาน แต่เป็นคนละเรื่องกัน ปลาตะเพียนเป็นคำอวยพรที่พ่อแม่แขวนไว้ ส่วนแม่ซื้อเป็นคำอธิบายของสิ่งที่พ่อแม่มองไม่เห็น ข้อที่เหมือนกันคือทั้งคู่เกิดจากการเฝ้ามองเด็กคนหนึ่งนอนอยู่ในเปลนาน ๆ

ใครเป็นใครในเรื่องนี้

• แม่ซื้อ

  เทวดาหรือผีที่เชื่อกันว่าอยู่ประจำตัวทารกจนอายุหนึ่งขวบ มีเจ็ดตนตามวันเกิด

คำที่โผล่ในเรื่องนี้

ปลาตะเพียนสาน

ปลาที่สานจากใบลาน ผูกเป็นพวงแขวนเหนือเปลเด็ก

พากเพียร

ความขยันไม่ย่อท้อ คำที่ซ่อนอยู่ในชื่อปลาตะเพียน

ใบลาน

ใบของต้นลาน ใช้ทั้งจารคัมภีร์และสานของใช้

แม่ซื้อ

เทวดาหรือผีประจำตัวทารก มีเจ็ดตนตามวันเกิด

โมบาย

ของแขวนที่แกว่งได้ ให้เด็กมองตาม