พญานาคที่นครพนม ทำไมไม่หันหน้าเข้าเมือง

พญาศรีสัตตนาคราชเป็นองค์พญานาคเจ็ดเศียร หล่อด้วยทองเหลือง หนักรวมเก้าตัน สูงรวมฐานราวสิบหกเมตรเศษ ประดิษฐานริมฝั่งแม่น้ำโขงในเขตเมืองนครพนม เป็นองค์พญานาคทองเหลืองที่ใหญ่ที่สุดในภาคอีสาน

สิ่งที่คนไปถึงแล้วมักสังเกตได้คือองค์ท่านไม่ได้หันหน้าเข้าเมือง และไม่ได้หันเข้าหาแม่น้ำตรง ๆ ด้วย แต่หันไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ

คำอธิบายที่ให้ไว้มีสองชั้น ชั้นแรกเป็นเรื่องทิศมงคล ทิศเหนือถือเป็นทิศของความเจริญ ส่วนทิศตะวันออกเป็นทางที่พระอาทิตย์ขึ้น การหันเฉียงจึงได้ทั้งสองอย่าง

ชั้นที่สองตรงไปตรงมากว่านั้น คือถือกันว่าพญานาคมีฤทธิ์มาก ถ้าตั้งให้ประจันหน้ากับบ้านเมืองตรง ๆ จะเป็นการปะทะมากกว่าการคุ้มครอง จึงเลี่ยงไม่ให้หันเข้าใส่เมืองโดยตรง

คติแบบนี้ไม่ได้มีแต่กับพญานาค ของที่ถือว่ามีฤทธิ์แรงในความเชื่อไทย มักไม่ตั้งให้จ้องเข้าหาที่อยู่อาศัยตรง ๆ เป็นหลักเดียวกับที่ศาลพระภูมิมีเรื่องทิศและความสูงกำกับไว้

อีกข้อที่คนไปถึงแล้วมักไม่ทันสังเกตคือองค์ท่านหันออกไปทางแม่น้ำโขง ซึ่งเป็นฝั่งที่มีลาวอยู่ตรงข้าม คติพญานาคลุ่มน้ำโขงเป็นของคนสองฝั่งร่วมกัน ไม่ได้เป็นของฝั่งใดฝั่งหนึ่ง ที่ตั้งริมน้ำจึงไม่ใช่แค่เรื่องวิว แต่เป็นตำแหน่งที่ตรงกับความเชื่อของทั้งสองฝั่ง

ใครเป็นใครในเรื่องนี้

• 
  พญาศรีสัตตนาคราช

  พญานาคเจ็ดเศียรริมโขงที่นครพนม คติถือว่ารักษาลุ่มน้ำโขงและพระธาตุพนม

คำที่โผล่ในเรื่องนี้

พญานาค

งูใหญ่มีฤทธิ์ในคติอินเดียและอุษาคเนย์ ถือเป็นผู้ดูแลน้ำและผืนแผ่นดิน

เศียร

คำสุภาพที่ใช้เรียกหัวของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ พญานาคเจ็ดเศียรคือมีเจ็ดหัว

ทิศมงคล

ทิศที่ตำราถือว่าดี ใช้กำหนดการวางอาคารและการหันหน้าของสิ่งศักดิ์สิทธิ์