คืน วันพฤหัสบดีที่ 31 ธันวาคม 2569ข้ามเข้า วันศุกร์ที่ 1 มกราคม 2570วันปีใหม่ตรงกับ วันพระ
แทนที่จะนับถอยหลังกลางถนน คนไทยหลายล้านคนเลือกนับถอยหลังด้วยเสียงสวดมนต์ ทั้งที่วัดใกล้บ้านและที่บ้านตัวเอง หน้านี้เรียงบทสวดที่ใช้กันทั่วไปไว้ตามลำดับ พร้อมบอกว่าแต่ละบทว่าด้วยเรื่องอะไร
แต่ละวัดเลือกบทไม่เหมือนกันทั้งหมด บางแห่งเพิ่มบทยาวอย่างธชัคคสูตรหรือมหาสมัยสูตร แต่แปดบทนี้คือโครงที่ใช้กันมากที่สุด ถ้าสวดที่บ้านเองก็เรียงตามนี้ได้เลย
บทเต็มมีในหนังสือสวดมนต์ทำวัตรเช้าเย็นแทบทุกเล่ม และหน่วยงานทางศาสนาแจกเป็นไฟล์ให้ดาวน์โหลดทุกปี
1 มกราคม 2570 ตรงกับแรม ๘ ค่ำ เดือนอ้าย ซึ่งเป็นวันพระ คืนข้ามปีจึงเป็นคืนวันโกนไปด้วย ใครที่ถือศีลในวันพระอยู่แล้ว เช้าวันปีใหม่ปีนี้ได้ตักบาตรตรงกับวันพระพอดี ดูวันพระทั้งปีได้ที่ปฏิทินวันพระ
บทที่คนสวดกันมากที่สุดในชุดนี้คือพาหุง ซึ่งแต่ละท่อนเล่าเหตุการณ์หนึ่งในพุทธประวัติ เรียงจากพญามารที่ยกทัพมาในคืนก่อนตรัสรู้ ยักษ์อาฬวกะที่ดุร้าย ช้างนาฬาคิรีที่ถูกมอมเหล้าให้ตกมัน องคุลิมาลโจรที่ไล่ฆ่าคน นางจิญจมาณวิกาที่ใส่ความ สัจจกนิครนถ์ที่มาโต้วาที พญานาคนันโทปนันทะ และพกพรหมที่ถือว่าตนสูงสุด
จุดที่ทำให้บทนี้เป็นที่รักคือไม่มีครั้งไหนชนะด้วยอาวุธ ชนะมารด้วยบารมี ชนะยักษ์ด้วยความอดทน ชนะช้างด้วยเมตตา ชนะคำใส่ร้ายด้วยความสงบจนความจริงปรากฏ ชนะคนถือดีด้วยปัญญา คนจึงนิยมสวดตอนเริ่มต้นสิ่งใหม่ ด้วยความหมายว่าขอให้ผ่านอุปสรรคข้างหน้าไปด้วยวิธีเดียวกัน
ท่อนแรกเรื่องชนะพญามาร เป็นเหตุการณ์เดียวกับพระพุทธรูปปางมารวิชัย อ่านต่อที่ปางที่คนเรียกผิดกันทั้งประเทศ
ข้อแรก ถ้าไปวัด แต่งกายสุภาพ นิยมสีขาว เผื่อเสื่อหรือเบาะรองนั่งเพราะนั่งพื้นเกือบสองชั่วโมง ปลายเดือนธันวาคมกลางคืนอากาศเย็น โดยเฉพาะภาคเหนือและอีสาน ติดเสื้อคลุมไปด้วย และไปถึงก่อนเวลาเริ่ม เพราะวัดที่มีคนไปมากที่จอดรถเต็มเร็ว
ข้อสอง ถ้าสวดที่บ้าน ไม่ต้องมีอุปกรณ์อะไรเลย ที่ต้องมีจริง ๆ คือบทสวดกับเวลา เริ่มก่อนเที่ยงคืนราวหนึ่งชั่วโมงก็สวดครบแปดบทได้สบาย หลายบ้านสวดพร้อมกันทั้งครอบครัว แล้วนั่งสมาธิเงียบ ๆ ช่วงเที่ยงคืนพอดี
ข้อสาม พาเด็กไป ได้ แต่เลือกที่ที่ลุกออกมาได้ง่าย เด็กเล็กมักนั่งไม่ถึงครึ่งชุด ถ้าเด็กยังสวดไม่ได้ ให้ท่องแค่นะโม ตัสสะ สามจบกับบทแผ่เมตตาก็พอ
ข้อสี่ เช้าวันปีใหม่ หลายคนสวดข้ามปีแล้วต่อด้วยตักบาตรตอนเช้าวันที่ 1 มกราคมเลย ถ้าจะทำแบบนั้น เตรียมของใส่บาตรไว้ตั้งแต่คืนก่อน
วัดบางแห่งสวดมนต์ช่วงปีใหม่กันมานานแล้ว แต่ที่กลายเป็นกิจกรรมทั้งประเทศเริ่มเมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๘ เมื่อกรมการศาสนาชวนให้วัดจัดงานนับถอยหลังด้วยเสียงสวดมนต์ ภายใต้แนวคิดส่งท้ายปีเก่าวิถีไทย ต้อนรับปีใหม่วิถีพุทธ จากนั้นขยายไปทุกจังหวัด และทุกวันนี้กระทรวงวัฒนธรรมรายงานยอดคนร่วมทั่วประเทศหลักสิบล้านคนต่อปี
ส่วนตัวพุทธศักราชเองก็เปลี่ยนเลขในคืนนี้ด้วย ไทยใช้วันที่ 1 มกราคมเป็นวันขึ้นปีใหม่ของ พ.ศ. มาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๘๔ ก่อนหน้านั้นเปลี่ยนเลขปีวันที่ 1 เมษายน คืนสวดมนต์ข้ามปีจึงเป็นคืนที่ทั้งปีสากลและปีพุทธศักราชขึ้นเลขใหม่พร้อมกัน
ตรงกับคืนวันพฤหัสบดีที่ 31 ธันวาคม 2569 ต่อเนื่องไปจนหลังเที่ยงคืนเข้าสู่วันศุกร์ที่ 1 มกราคม 2570 และปีนี้วันที่ 1 มกราคมตรงกับวันพระ (แรม ๘ ค่ำ เดือนอ้าย) พอดี
ได้ ไม่ต้องไปวัดก็สวดได้ ตั้งโต๊ะหมู่บูชาหรือพระพุทธรูปองค์เดียวก็พอ ไม่มีก็ได้ จุดธูปเทียนหรือไม่จุดก็ได้ ใช้หนังสือสวดมนต์หรือเปิดคลิปสวดตามก็ได้ ส่วนสำคัญคือตั้งใจสวดช่วงก่อนและหลังเที่ยงคืน
แต่ละวัดไม่เท่ากัน ส่วนใหญ่เริ่มราวสี่ทุ่มถึงห้าทุ่ม ให้บทสวดคร่อมเวลาเที่ยงคืนพอดี แล้วจบราวเที่ยงคืนครึ่ง ถ้าสวดที่บ้านเองแนะนำให้เริ่มก่อนเที่ยงคืนราวสี่สิบห้านาทีถึงหนึ่งชั่วโมง พอสวดครบชุดข้างบนได้ไม่ต้องรีบ
ไม่มีกำหนดในพระธรรมวินัย ความนิยมทั่วไปคือสวดหนึ่งจบ สามจบ หรือเก้าจบตามความเชื่อเรื่องเลขมงคล ในงานสวดมนต์ข้ามปีส่วนใหญ่สวดหนึ่งจบเพราะเป็นบทยาว
คนส่วนใหญ่เข้าใจว่าสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรํสี) เป็นผู้แต่ง แต่นักวิชาการชี้ว่าต้นฉบับเป็นคาถาภาษาบาลีเก่าทางภาคเหนือซึ่งไม่ปรากฏชื่อผู้แต่ง ท่านเป็นผู้นำมาปรับและเผยแพร่จนแพร่หลายทั่วประเทศ
การสวดมนต์ในวัดช่วงข้ามปีมีมานานในบางวัด แต่เริ่มเป็นกิจกรรมระดับประเทศเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๘ ที่กรมการศาสนาชวนให้คนนับถอยหลังเข้าปีใหม่ด้วยการสวดมนต์ในวัด แทนการนับถอยหลังแบบงานรื่นเริง หลังจากนั้นขยายไปทั่วประเทศทุกปี
เนื้อหาในหน้านี้เล่าว่าแต่ละบทสวดว่าด้วยเรื่องอะไร และคนไทยปฏิบัติกันอย่างไร แต่ละวัดอาจจัดลำดับต่างกัน
