แม่โพสพน้อยใจหนีเข้าถ้ำ

ตำนานเล่าว่าในยุคแรก ข้าวไม่ต้องปลูก ไม่ต้องเกี่ยว เมล็ดข้าวใหญ่และลอยมาเข้ายุ้งของแต่ละบ้านเอง ผู้ดูแลข้าวทั้งหมดคือแม่โพสพ ซึ่งคนสมัยนั้นก็ได้กินโดยไม่ต้องคิดว่ามาจากไหน

สำนวนที่เล่ากันมากที่สุดว่า วันหนึ่งข้าวลอยมาถึงบ้านหญิงม่ายคนหนึ่งซึ่งยังเตรียมยุ้งไม่เสร็จ นางรำคาญจึงเอาไม้ตีข้าวจนแตกกระจาย แม่โพสพเจ็บใจและน้อยใจ จึงหนีไปอยู่ในถ้ำลึกในป่า อีกสำนวนเล่าว่าเป็นเพราะคนโลภกักข้าวไว้ไม่แบ่งใคร แต่ทุกสำนวนจบที่จุดเดียวกัน คือแม่โพสพจากไป และมนุษย์ไม่มีข้าวกิน

ความอดอยากกินเวลานาน จนคนต้องออกตามหาและอ้อนวอนให้ท่านกลับมา แม่โพสพยอมกลับ แต่ข้าวไม่ลอยมาเองอีกแล้ว คนต้องไถ ต้องดำ ต้องเกี่ยวด้วยแรงตัวเอง และต้องเคารพข้าวทุกเม็ดที่ได้มา

ข้อห้ามที่ผู้ใหญ่ไทยสอนกันมาจึงมาจากเรื่องนี้ทั้งหมด ห้ามเหยียบข้าว ห้ามข้ามข้าว กินให้หมดไม่ให้เหลือทิ้ง ห้ามดุด่ากันระหว่างกินข้าว และกินเสร็จแล้วยกมือไหว้ ทั้งหมดคือการบอกแม่โพสพว่าครั้งนี้จะไม่ทำให้ท่านน้อยใจอีก

ใครเป็นใครในเรื่องนี้

• แม่โพสพ

  เทวีแห่งข้าวที่ชาวนาไทยทุกภาคนับถือ ผู้ดูแลขวัญข้าวในนาและในยุ้ง

คำที่โผล่ในเรื่องนี้

แม่โพสพ

เทวีแห่งข้าว ผู้ดูแลขวัญข้าว

ขวัญข้าว

สิ่งที่คนไทยเชื่อว่าประจำอยู่ในข้าว ต้องทำขวัญให้อยู่ดี ข้าวจึงงอกงาม

ยุ้ง

โรงเก็บข้าวเปลือกของชาวนา