คืนวันออกพรรษา วันจันทร์ที่ 26 ตุลาคม 2569ไหลเรือไฟ หลังค่ำ ตามกำหนดของแต่ละชุมชน
คืนเดียวกับที่ภาคกลางเตรียมตักบาตรเทโว คนริมโขงปล่อยเรือที่ทั้งลำเป็นแสงไฟให้ลอยไปกลางแม่น้ำ และคนอีกฝั่งหนึ่งนั่งรอดูลูกไฟที่เชื่อกันว่าพญานาคจุดขึ้นมาจากใต้น้ำ
ไหลเรือไฟเป็นประเพณีของชาวอีสานริมแม่น้ำ ทำในคืนวันออกพรรษา ขึ้นสิบห้าค่ำเดือนสิบเอ็ดชุมชนช่วยกันสร้างเรือหรือแพ ประดับโครงเป็นรูปต่าง ๆ แล้วจุดไฟทั้งลำ ปล่อยให้ลอยไปตามกระแสน้ำ เชื่อกันว่ามีมาแต่โบราณ ตั้งแต่สมัยอาณาจักรศรีโคตรบูรริมโขง
คำว่าไหลในภาษาอีสานหมายถึงปล่อยให้ลอยไปตามน้ำ ภาพที่เห็นคือแสงไฟยาวเป็นแถวเคลื่อนช้า ๆ อยู่กลางแม่น้ำที่มืดสนิท ซึ่งเป็นเหตุผลที่งานนี้ต้องทำหลังค่ำ
| รอยพระพุทธบาท | บูชารอยพระบาทที่ตำนานว่าพระพุทธเจ้าประทับไว้ริมแม่น้ำนัมมทาตามคำขอของพญานาค เรื่องเดียวกับที่มาข้อหนึ่งของลอยกระทง |
|---|---|
| แม่น้ำ | ขอบคุณและขอขมาแม่น้ำโขงที่ให้น้ำใช้ ให้ปลากิน และให้ทางสัญจรมาทั้งปี |
| พญานาค | คนริมโขงเชื่อว่าพญานาคอาศัยอยู่ใต้แม่น้ำ และคืนออกพรรษาคือคืนที่พญานาคบูชาพระพุทธเจ้าเช่นกัน |
| เผาทุกข์ | ให้ไฟบนเรือเผาความทุกข์และเคราะห์ของปี แล้วปล่อยให้ลอยไปกับสายน้ำ |
คนริมโขงไม่ได้เลือกความเชื่อข้อเดียว เรือลำเดียวบรรจุทั้งการบูชา การขอบคุณ และการปล่อยทุกข์ไว้ด้วยกัน เหมือนกับที่ลอยกระทงก็มีคำอธิบายหลายทางอยู่ร่วมกัน
ในคืนออกพรรษาเดียวกัน คนจำนวนมากไปนั่งริมโขงรอดูบั้งไฟพญานาคลูกไฟสีชมพูอมแดงที่ลอยขึ้นจากผิวน้ำแล้วหายไปในอากาศโดยไม่มีเสียง
คนริมโขงจำนวนมากเชื่อว่าเป็นพญานาคจุดบั้งไฟบูชาพระพุทธเจ้า ในวันที่พระองค์เสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์หลังจำพรรษาโปรดพุทธมารดา ส่วนนักวิทยาศาสตร์เสนอคำอธิบายทางธรรมชาติไว้หลายทาง และยังไม่มีข้อสรุปเดียวที่ทุกฝ่ายยอมรับ
ไม่ว่าจะเชื่อทางไหน คืนนั้นริมโขงแน่นมาก ไปแต่หัวค่ำ เตรียมเสื่อ ยาไล่ยุง และน้ำดื่ม และระวังเด็กเล็กบริเวณตลิ่ง
ไหลเรือไฟทำในคืนวันออกพรรษา ขึ้นสิบห้าค่ำเดือนสิบเอ็ด พ.ศ. 2569 ตรงกับวันจันทร์ที่ 26 ตุลาคม 2569 งานใหญ่บางแห่งจัดต่อเนื่องหลายวันรอบคืนนี้
ความเชื่อหลายข้อคล้ายกัน ทั้งบูชารอยพระพุทธบาทและขอขมาแม่น้ำ แต่ต่างกันที่วันและขนาด ไหลเรือไฟทำในคืนออกพรรษา ราวหนึ่งเดือนก่อนลอยกระทง และเป็นเรือขนาดใหญ่ที่ทั้งชุมชนช่วยกันทำ ไม่ใช่กระทงของแต่ละคน
แต่เดิมทำจากต้นกล้วยหรือไม้ไผ่มัดเป็นแพ ปักไม้เป็นโครงรูปต่าง ๆ แล้วแขวนตะเกียงน้ำมันหรือขี้ไต้ จุดไฟแล้วปล่อยลอยไปตามแม่น้ำ ทุกวันนี้เรือไฟในงานใหญ่เป็นโครงสร้างขนาดใหญ่ที่ใช้หลอดไฟหรือตะเกียงนับพันดวง ทำเป็นรูปพญานาค พระธาตุ หรือเรื่องในวรรณคดี
คือลูกไฟสีชมพูอมแดงที่ลอยขึ้นจากแม่น้ำโขงในคืนออกพรรษา คนริมโขงจำนวนมากเชื่อว่าเป็นพญานาคจุดบั้งไฟบูชาพระพุทธเจ้าที่เสด็จลงจากสวรรค์ ส่วนนักวิทยาศาสตร์หลายคนเสนอคำอธิบายทางธรรมชาติไว้หลายทาง ยังไม่มีข้อสรุปเดียวที่ทุกฝ่ายยอมรับ คนที่ไปดูจึงไปด้วยเหตุผลต่างกัน และส่วนใหญ่ก็ไปเพราะเป็นคืนที่ครอบครัวได้นั่งริมโขงด้วยกัน
ทำกันตามชุมชนริมแม่น้ำโขงและแม่น้ำสายอื่นในภาคอีสาน งานที่ใหญ่และรู้จักกันมากที่สุดอยู่ที่จังหวัดนครพนม ซึ่งจัดยาวหลายวันรอบคืนออกพรรษา และแต่ละอำเภอส่งเรือไฟมาร่วม ให้ดูกำหนดการของจังหวัดในปีนั้น
