วันออกพรรษา วันจันทร์ที่ 26 ตุลาคม 2569ตักบาตรเทโว วันอังคารที่ 27 ตุลาคม
คนไทยรู้ว่าวันออกพรรษาคือวันที่พระออกพรรษา แต่ถ้าถามว่าวันนั้นในวัดเกิดอะไรขึ้นจริง ๆ และทำไมวันรุ่งขึ้นถึงมีตักบาตรใหญ่กว่าวันจริงเสียอีก คนที่ตอบได้มีไม่มาก
เป็นความเชื่อและวัฒนธรรม ไม่ใช่คำพยากรณ์ — อ่านเพื่อความบันเทิงและเพื่อรู้ที่มา
| วัน | ตรงกับ |
|---|---|
| วันออกพรรษาขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือนสิบเอ็ด | วันจันทร์ที่ 26 ตุลาคม |
| ตักบาตรเทโววันรุ่งขึ้นหลังออกพรรษา | วันอังคารที่ 27 ตุลาคม |
| ฤดูกฐินแรม ๑ ค่ำ เดือนสิบเอ็ด – ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือนสิบสอง | วันอังคารที่ 27 ตุลาคม – วันอังคารที่ 24 พฤศจิกายน |
| ลอยกระทงขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือนสิบสอง | วันอังคารที่ 24 พฤศจิกายน |
วันที่ในตารางนี้ดึงมาจากข้อมูลชุดเดียวกับปฏิทินวันพระ จึงตรงกันเสมอและเปลี่ยนตามปีเอง
วันออกพรรษาคือวันครบสามเดือนที่พระสงฆ์อยู่จำพรรษาที่วัดใดวัดหนึ่งโดยไม่ไปค้างที่อื่น ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไปท่านเดินทางค้างแรมที่อื่นได้ตามปกติ ปีนี้นับจากวันพฤหัสบดีที่ 30 กรกฎาคมซึ่งเป็นวันเข้าพรรษา
สิ่งที่เกิดขึ้นจริงในวันนั้นคือ พิธีปวารณา ซึ่งเป็นเหตุผลที่วันนี้อีกชื่อหนึ่งว่า วันมหาปวารณา พระทุกรูปที่จำพรรษาด้วยกันมาสามเดือนจะเปิดโอกาสให้กันและกันว่ากล่าวตักเตือนได้
คนมักสับสนกับการปลงอาบัติ ซึ่งคนละเรื่องกัน ปลงอาบัติคือบอกความผิดของตัวเอง ส่วนปวารณาคือเชิญให้คนอื่นว่าเราพระพุทธองค์ทรงอนุญาตให้ตักเตือนกันได้จากสามทาง คือจากที่ได้เห็นเอง จากที่ได้ยินมา และจากที่สงสัย จุดสำคัญจึงอยู่ที่การยอมให้คนอื่นพูด ไม่ใช่การสารภาพ
ชื่อเต็มคือตักบาตรเทโวโรหณะ ซึ่งแปลว่าการเสด็จลงจากเทวโลก เป็นการรำลึกถึงเหตุการณ์ในพรรษาที่เจ็ดหลังตรัสรู้ ที่พระพุทธองค์เสด็จขึ้นไปจำพรรษาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ตลอดสามเดือน เพื่อแสดงพระอภิธรรมโปรดพุทธมารดา
เมื่อครบสามเดือนจึงเสด็จลงสู่โลกมนุษย์ที่เมืองสังกัสสะ ตำนานเล่าว่าพระอินทร์ให้เนรมิตบันไดสามสายทอดลงมา คือ บันไดทอง บันไดเงิน และบันไดแก้ว โดยพระพุทธองค์เสด็จลงทางสายกลาง ส่วนอีกสองสายเป็นทางของเทวดาและพรหมที่ตามลงมาส่ง
วันที่เสด็จลงถึงคือวันรุ่งขึ้นหลังออกพรรษา ชาวเมืองที่รอรับจึงออกมาตักบาตรกันมากมาย ประเพณีตักบาตรเทโวจึงจำลองเหตุการณ์นั้น หลายวัดจัดให้พระเดินลงจากที่สูงเช่นบันไดหรือเนินเขา แล้วให้คนตั้งแถวใส่บาตรสองข้างทาง ซึ่งเป็นเหตุผลที่งานวันนี้ใหญ่กว่าวันออกพรรษาจริง ๆ ในหลายที่
ข้าวต้มลูกโยน ทำไมต้องมีหาง ของที่คู่กับตักบาตรเทโวคือข้าวต้มลูกโยน ข้าวเหนียวผัดกะทิห่อด้วยใบมะพร้าวอ่อนหรือใบลาน ปลายใบปล่อยไว้เป็นหางยาว บางบ้านใส่ไส้ถั่วหรือกล้วย
เรื่องเล่าที่มาของชื่อคือ วันที่พระพุทธองค์เสด็จลงมา คนที่รอรับมีมากจนเบียดเข้าไปใกล้ไม่ถึง จึงปั้นข้าวห่อใบแล้วโยนลงบาตรจากที่ไกล ๆ และตำนานว่าข้าวลงบาตรได้ทุกห่อ หางที่ปล่อยไว้ก็คือด้ามสำหรับจับเหวี่ยง ทุกวันนี้ไม่มีใครโยนจริงแล้ว ใส่บาตรกันตามปกติ แต่ยังห่อให้มีหางไว้ตามแบบเดิม
เหตุการณ์วันเสด็จลงมาเล่าเต็ม ๆ ไว้ที่บันไดสามสายที่ทอดลงจากสวรรค์ส่วนพระอินทร์ในเรื่องนี้คือองค์เดียวกับจอมเทพชั้นดาวดึงส์ที่อยู่ทั้งในรามเกียรติ์และในพุทธประวัติ ดูตำนานเทพ
ข้อแรก ตักบาตรตอนเช้า วันออกพรรษาไม่ใช่วันหยุดราชการ คนส่วนใหญ่จึงไปตอนเช้าก่อนเข้างาน หรือรอไปวันตักบาตรเทโวถ้าตรงกับวันหยุด ถ้าไปวันตักบาตรเทโว ข้าวต้มลูกโยนหาซื้อได้ตามตลาดเช้าหน้าวัดในช่วงนี้
ข้อสอง ถ้าตั้งใจงดเหล้าเข้าพรรษาไว้ วันนี้คือวันครบกำหนด เพราะนับคู่กับช่วงจำพรรษาสามเดือนพอดี จะงดต่อก็ได้ ไม่มีข้อกำหนด แล้วแต่ตั้งใจ
ข้อสาม เตรียมตัวเข้าฤดูกฐิน กฐินทอดได้เฉพาะช่วงแรม ๑ ค่ำ เดือนสิบเอ็ด ถึงขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือนสิบสอง คือราวหนึ่งเดือนเท่านั้น และวันสุดท้ายตรงกับวันลอยกระทงพอดี พ้นกำหนดแล้วไม่นับเป็นกฐิน กลายเป็นผ้าป่าแทน ช่วงนี้วัดทั่วประเทศจึงจัดงานติดกันแทบทุกสัปดาห์ ปีนี้หมดเขตวันอังคารที่ 24 พฤศจิกายนและวัดหนึ่งรับกฐินได้ปีละครั้งเดียวเท่านั้น
ข้อสี่ ถ้าจะไปวัด ดูวันพระใกล้ ๆ ไว้ด้วย เพราะช่วงหลังออกพรรษาวัดจะแน่นกว่าปกติ ไปวันธรรมดาอาจสบายกว่า
วันออกพรรษา พ.ศ. 2569 ตรงกับวันจันทร์ที่ 26 ตุลาคม 2569 ส่วนตักบาตรเทโวคือวันรุ่งขึ้น ตรงกับวันอังคารที่ 27 ตุลาคม และทอดกฐินได้ไปจนถึงวันอังคารที่ 24 พฤศจิกายน ซึ่งเป็นวันลอยกระทง
คนละวัน ตักบาตรเทโวคือวันรุ่งขึ้นหลังวันออกพรรษาหนึ่งวัน วันออกพรรษาเป็นวันที่พระสงฆ์ครบไตรมาสและทำพิธีปวารณากันในวัด ส่วนตักบาตรเทโวเป็นงานของฝ่ายชาวบ้านที่ออกมาตักบาตรกันครั้งใหญ่ในวันถัดมา หลายวัดจัดใหญ่กว่าวันออกพรรษาเสียอีก
ของที่คู่กับวันนี้คือข้าวต้มลูกโยน ข้าวเหนียวผัดกะทิห่อใบมะพร้าวหรือใบลานที่มีหางยาว นอกจากนั้นใส่ได้เหมือนตักบาตรทั่วไป คือข้าวสุก กับข้าวที่ปิดฝามิดชิด ขนม ผลไม้ น้ำดื่ม และของใช้จำเป็น ของที่ไม่ควรใส่คือของดิบที่ต้องนำไปทำต่อ
เรื่องเล่าว่าวันที่พระพุทธองค์เสด็จลงจากสวรรค์ คนมากจนเข้าไปใกล้ไม่ได้ จึงปั้นข้าวห่อใบแล้วโยนลงบาตรจากที่ไกล และตำนานว่าข้าวลงบาตรได้ทุกห่อ หางที่ปล่อยไว้คือด้ามสำหรับจับเหวี่ยง ทุกวันนี้ใส่บาตรกันตามปกติ ไม่ได้โยนจริง แต่ยังห่อให้มีหางตามแบบเดิม
ต่างกันที่ทิศทาง ปลงอาบัติคือการบอกความผิดของตัวเองกับเพื่อนพระ ส่วนปวารณาคือการเปิดปากเชิญให้คนอื่นว่ากล่าวตักเตือนเราได้ พระพุทธองค์ทรงอนุญาตให้ตักเตือนกันได้จากสามทาง คือจากที่เห็นเอง จากที่ได้ยินมา และจากที่สงสัย ปวารณาจึงเป็นการยอมให้คนอื่นพูด ไม่ใช่การสารภาพ
ไม่ใช่ วันออกพรรษาไม่ได้เป็นวันหยุดราชการ ต่างจากวันเข้าพรรษาและวันอาสาฬหบูชาซึ่งเป็นวันหยุด คนที่อยากไปทำบุญจึงมักไปตอนเช้าก่อนเข้างาน หรือไปวันตักบาตรเทโวถ้าตรงกับวันหยุด
เพราะกฐินมีกำหนดเวลาตายตัว ทอดได้เฉพาะตั้งแต่วันแรม ๑ ค่ำ เดือนสิบเอ็ด ซึ่งคือวันรุ่งขึ้นหลังออกพรรษา ไปจนถึงวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือนสิบสอง ซึ่งตรงกับวันลอยกระทงพอดี รวมราวหนึ่งเดือน พ้นจากนั้นไม่ถือเป็นกฐิน จะเป็นผ้าป่าแทน และวัดหนึ่งรับกฐินได้ปีละครั้งเดียว ช่วงนี้จึงเป็นฤดูที่วัดทั่วประเทศจัดงานติดกันแทบทุกสัปดาห์
จบที่วันออกพรรษา เพราะเป็นการนับสามเดือนคู่กับช่วงจำพรรษาของพระสงฆ์ คนที่ตั้งใจงดตั้งแต่วันเข้าพรรษาจึงครบกำหนดในวันนี้ หลายคนถือโอกาสงดต่อเลย ซึ่งไม่ได้มีข้อกำหนดอะไร แล้วแต่ตั้งใจ
เนื้อหาในหน้านี้เป็นความเชื่อและวัฒนธรรมไทย ไม่ใช่คำพยากรณ์ และไม่ได้ผูกกับผลรางวัลหรือการเสี่ยงโชคใด ๆ
