วันเช็งเม้ง วันจันทร์ที่ 5 เมษายน 2570ไปไหว้ได้ ช่วงต้นเดือนเมษายน ตามที่ตระกูลนัด
วันเดียวของปีที่ญาติที่แยกย้ายกันไปอยู่คนละจังหวัดกลับมายืนอยู่หน้าฮวงซุ้ยเดียวกัน เริ่มจากถอนหญ้า เช็ดป้าย แล้วจึงไหว้ งานส่วนแรกนั้นสำคัญไม่น้อยกว่าส่วนหลัง
เช็งเม้งเป็นสำเนียงแต้จิ๋วของคำจีนที่แปลว่าแจ่มใสและสว่างเป็นชื่อของช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิที่อากาศเริ่มโปร่ง และเป็นวันที่ลูกหลานไปเยี่ยมและทำความสะอาดหลุมศพของบรรพบุรุษ ภาษาไทยเรียกหลุมศพแบบจีนว่าฮวงซุ้ย
เช็งเม้งเป็นหนึ่งในยี่สิบสี่สารทของจีนที่นับตามดวงอาทิตย์วันจึงตกวันที่สี่หรือห้าเมษายนเกือบทุกปี ไม่ขยับไปมาเหมือนตรุษจีนเรื่องเดียวกับตังโจ่ยที่นับตามดวงอาทิตย์เหมือนกัน
แต่วันจริงกับวันที่แต่ละบ้านไปไม่จำเป็นต้องตรงกัน คนไทยเชื้อสายจีนส่วนใหญ่ไปกันในช่วงราวสองสัปดาห์ต้นเดือนเมษายน ตระกูลใหญ่นัดวันให้ญาติที่อยู่ไกลมาพร้อมกัน ส่วนจะไปก่อนหรือหลังวันเช็งเม้งให้ถามผู้ใหญ่ในบ้าน
| ทำความสะอาด | ถอนหญ้า กวาดใบไม้ เช็ดป้าย และบางบ้านทาสีตัวอักษรบนป้ายใหม่ ถือเป็นส่วนสำคัญของพิธี ไม่ใช่แค่งานเตรียม |
|---|---|
| ไหว้เจ้าที่สุสาน | ไหว้ผู้ดูแลที่ดินของสุสานก่อน ที่คนแต้จิ๋วเรียกว่าแป๊ะกง บอกว่าลูกหลานมาเยี่ยม |
| ไหว้บรรพบุรุษ | จัดของไหว้หน้าฮวงซุ้ย จุดธูป รินน้ำชาหรือเหล้า แล้วบอกเล่าเรื่องของครอบครัวในปีที่ผ่านมา |
| วางกระดาษสี | วางกระดาษสีหลายสีไว้บนเนินฮวงซุ้ย เป็นเครื่องหมายว่าหลุมนี้ยังมีลูกหลานมาดูแล |
| เผากระดาษเงินกระดาษทอง | เผาในเตาหรือจุดที่สุสานจัดไว้ ตามความเชื่อว่าส่งไปให้ผู้ล่วงลับได้ใช้ |
| ลาของไหว้ | รอธูปใกล้หมด แล้วลาของไหว้ นำกลับมากินกันในครอบครัว |
ข้อที่คนรุ่นใหม่มักข้ามคือการไหว้เจ้าที่สุสานก่อน ผู้ใหญ่ถือว่าเป็นมารยาทเหมือนเข้าบ้านใครต้องทักเจ้าของบ้านก่อน แล้วจึงไปหาญาติที่อยู่ในบ้านนั้น
ของไหว้หลักคล้ายกับไหว้บรรพบุรุษในเทศกาลอื่น คือของคาว ผลไม้ ขนม น้ำชาหรือเหล้า ของคาวนิยมจัดเป็นชุดซาแซหรือโหงวแซ ซึ่งอธิบายไว้ในบทความตรุษจีนบ้านที่อยากจัดน้อยลงใช้ผลไม้กับขนมอย่างเดียวก็ได้
ของที่หลายบ้านเพิ่มเข้ามาคือของที่ผู้ล่วงลับชอบตอนมีชีวิตอยู่บุหรี่ยี่ห้อที่อากงสูบ ขนมที่อาม่าชอบ หรือเครื่องดื่มที่คุณพ่อดื่มประจำ ส่วนนี้ไม่มีในตำรา แต่เป็นส่วนที่ทำให้วันนี้เป็นของครอบครัวนั้นจริง ๆ
กระดาษเงินกระดาษทองกับกระดาษสีสำหรับวางบนเนินฮวงซุ้ยหาซื้อได้ตามร้านเครื่องไหว้ และช่วงนี้มักมีแม่ค้ามาขายอยู่หน้าสุสาน
เช็งเม้งรวมกับเทศกาลเก่าอีกวันหนึ่งที่อยู่ติดกัน คือวันกินอาหารเย็นชืด ซึ่งงดก่อไฟทำอาหาร ตำนานเล่าว่าสมัยชุนชิว เจ้าชายฉงเอ่อต้องลี้ภัยอยู่นอกแคว้นหลายปี ขุนนางผู้ภักดีชื่อเจี้ยจื่อทุยตามไปดูแล ครั้งหนึ่งไม่มีอะไรจะกิน เขาเฉือนเนื้อตัวเองต้มน้ำแกงให้เจ้าชาย
เมื่อเจ้าชายได้กลับไปครองแคว้น ทุกคนที่ติดตามได้รางวัล แต่เจี้ยจื่อทุยไม่ขออะไร พาแม่ไปอยู่ในป่าบนเขา เจ้าผู้ครองแคว้นสั่งให้จุดไฟล้อมเขาเพื่อให้เขาออกมา แต่เขาไม่ออก และเสียชีวิตอยู่ใต้ต้นหลิว เจ้าผู้ครองแคว้นเสียใจ จึงสั่งให้วันนั้นทุกบ้านงดก่อไฟเพื่อระลึกถึง
เป็นตำนานที่เล่ากันมานาน รายละเอียดต่างกันไปตามสำนวน แต่เป็นที่มาที่คนจีนใช้อธิบายว่าทำไมช่วงนี้จึงเป็นเวลาของการระลึกถึงคนที่จากไป
ข้อแรก ไปเช้า เดือนเมษายนคือช่วงที่ร้อนที่สุดของปี เตรียมหมวก ร่ม และน้ำดื่มให้พอ โดยเฉพาะถ้าไปกับผู้สูงอายุ
ข้อสอง เลี่ยงวันหยุดถ้าทำได้ สุสานใหญ่คนแน่นและรถติดมากในวันเสาร์อาทิตย์และวันหยุดยาว
ข้อสาม ระวังไฟ หญ้ารอบฮวงซุ้ยแห้งมากในหน้าร้อน เผากระดาษในเตาหรือจุดที่สุสานจัดไว้ และดับให้สนิทก่อนกลับ
ข้อสี่ ถ้าหาฮวงซุ้ยไม่เจอ สุสานส่วนใหญ่มีสำนักงานที่ค้นจากชื่อผู้ล่วงลับได้ จดแซ่และชื่อที่อยู่บนป้ายไว้ติดตัวทุกครั้ง
วันเช็งเม้ง พ.ศ. 2570 ตรงกับวันจันทร์ที่ 5 เมษายน 2570 แต่ไม่ได้ไหว้วันเดียว ส่วนใหญ่ไปไหว้กันในช่วงราวสองสัปดาห์ต้นเดือนเมษายน แต่ละตระกูลนัดวันกันเอง
ได้ คนไทยเชื้อสายจีนไม่ได้ไหว้วันเดียวพร้อมกันทั้งประเทศ ส่วนใหญ่ไปกันในช่วงราวสองสัปดาห์ต้นเดือนเมษายน แต่ละตระกูลนัดวันกันเองให้ญาติที่อยู่ไกลมาพร้อมหน้าได้ บางตระกูลถือว่าต้องไปก่อนวันเช็งเม้ง บางตระกูลไปหลัง ให้ถามผู้ใหญ่ในบ้านเป็นหลัก
นิยมไปช่วงเช้าและไหว้ให้เสร็จก่อนเที่ยง ส่วนหนึ่งเพราะเดือนเมษายนแดดร้อนจัด และอีกส่วนเป็นความเชื่อเก่าที่ให้เลี่ยงอยู่ในสุสานจนเย็น
เป็นเครื่องหมายว่าหลุมนี้ยังมีลูกหลานมาดูแลในปีนี้ คนที่ผ่านไปมาเห็นก็รู้ว่าไม่ใช่หลุมที่ถูกทิ้ง และบางบ้านถือว่าเป็นการซ่อมหลังคาบ้านให้ผู้ล่วงลับ
ไหว้ที่บ้านหน้าหิ้งบรรพบุรุษ หรือไปไหว้ที่วัดที่เก็บอัฐิไว้ได้ หลายครอบครัวที่ไม่มีฮวงซุ้ยใช้วันนี้เป็นวันทำบุญอุทิศให้ผู้ล่วงลับแทน ความหมายหลักคือการระลึกถึง ไม่ได้อยู่ที่สถานที่
ไม่ใช่วันหยุดราชการของไทย แต่อยู่ใกล้วันหยุดต้นเดือนเมษายนและสงกรานต์ หลายครอบครัวจึงนัดไปไหว้ในวันหยุดช่วงนั้น สุสานใหญ่จึงคนแน่นและรถติดในวันหยุด
เนื้อหาในหน้านี้เป็นธรรมเนียมและความเชื่อของคนไทยเชื้อสายจีน แต่ละตระกูลอาจไหว้ต่างกัน
