วันสารทไทย วันอาทิตย์ที่ 11 ตุลาคม 2569รับตายาย (ภาคใต้) วันอาทิตย์ที่ 27 กันยายน
ภาคกลางรู้จักวันนี้จากกระยาสารทกับกล้วยไข่ ส่วนคนใต้ถือเป็นงานบุญใหญ่ที่สุดของปี เพราะเชื่อว่าเดือนสิบคือเดือนที่ญาติผู้ล่วงลับได้กลับมาหาลูกหลาน ต้องรับให้ดีตอนมา และส่งให้ครบตอนกลับ
| วัน | ตรงกับ |
|---|---|
| วันรับตายายแรม ๑ ค่ำ เดือนสิบ · ภาคใต้ | วันอาทิตย์ที่ 27 กันยายน |
| ยกหฺมฺรับไปวัดแรม ๑๓–๑๕ ค่ำ แล้วแต่ท้องถิ่น | 9 ต.ค. – 11 ต.ค. |
| วันสารทไทย · ส่งตายายแรม ๑๕ ค่ำ เดือนสิบ | วันอาทิตย์ที่ 11 ตุลาคม |
วันที่ดึงจากข้อมูลชุดเดียวกับปฏิทินวันพระวันสารทไทยตรงกับวันพระด้วยเสมอ เพราะแรม ๑๕ ค่ำเป็นวันพระ
คำว่าสารทมาจากคำที่แปลว่าฤดูใบไม้ร่วง เป็นประเพณีเก่าที่มาจากอินเดีย ช่วงที่พืชผลรุ่นแรกของปีเริ่มให้ผล คนจะนำผลผลิตแรกไปทำบุญก่อนจะเก็บกินเอง เมื่อมาถึงไทย ความหมายค่อย ๆ ผสมกับการทำบุญอุทิศให้ผู้ล่วงลับ จนกลายเป็นวันที่ลูกหลานทำบุญถึงบรรพบุรุษ
ในไทยจึงมีสองหน้าตา ภาคกลางถวายกระยาสารท ขนมที่ทำจากข้าวเม่า ข้าวตอก ถั่ว และงา กินคู่กับกล้วยไข่ ส่วนภาคใต้ขยายเป็นงานใหญ่ครึ่งเดือนเรียกว่าสารทเดือนสิบ โดยเฉพาะที่นครศรีธรรมราช ซึ่งจัดงานประเพณีใหญ่ทุกปี
ความเชื่อทางใต้ว่าในเดือนสิบ ญาติที่ล่วงลับไปแล้ว โดยเฉพาะผู้ที่ยังมีกรรมค้างอยู่ จะได้รับอนุญาตให้กลับมาเยี่ยมลูกหลานบนโลกมนุษย์ คำว่าตายายในที่นี้ใช้เรียกบรรพบุรุษทั้งหมด ไม่ได้หมายถึงแค่ตากับยาย
วันแรม ๑ ค่ำ เดือนสิบคือวันรับตายาย ลูกหลานไปทำบุญที่วัดเพื่อต้อนรับ จากนั้นครึ่งเดือนต่อมาถึงวันแรม ๑๕ ค่ำ คือวันส่งตายายลูกหลานจัดสำรับเต็มที่ที่สุดไปวัด เพื่อให้บรรพบุรุษมีเสบียงกลับไป ช่วงนี้คนใต้ที่ทำงานต่างถิ่นจำนวนมากกลับบ้าน ใกล้เคียงกับตรุษจีนหรือสงกรานต์ของภาคอื่น
ธรรมเนียมอุทิศบุญให้ผู้ล่วงลับมีเรื่องเล่าในพุทธประวัติ อ่านได้ที่ทำไมทำบุญเสร็จต้องกรวดน้ำ
หฺมฺรับ อ่านว่าหมับ คือสำรับที่ลูกหลานจัดเรียงเป็นชั้นแล้วยกขบวนไปวัด ชั้นล่างเป็นของแห้งอย่างข้าวสาร เกลือ หอม กระเทียม ถัดขึ้นมาเป็นพืชผัก มะพร้าว ถัดมาเป็นของใช้ในบ้าน และชั้นบนสุดคือขนมเดือนสิบห้าอย่างบางบ้านแข่งกันจัดหฺมฺรับให้สวย และหลายที่มีการประกวดหฺมฺรับกันเป็นงานประจำปี
| ขนม | แทน | หน้าตา |
|---|---|---|
| ขนมพอง | แพ | ข้าวเหนียวอัดพิมพ์ ตากแห้งแล้วทอดให้พอง ใช้เป็นแพข้ามห้วงน้ำ |
| ขนมลา | เสื้อผ้า | แป้งโรยเป็นเส้นบางซ้อนกันเป็นแผ่นเหมือนผืนผ้า |
| ขนมกง (ขนมไข่ปลา) | เครื่องประดับ | ถั่วเขียวกวนปั้นเป็นวงแล้วทอด รูปร่างเหมือนกำไล |
| ขนมดีซำ | เงินทอง | แป้งกับน้ำตาลทอดเป็นแผ่นกลม มีรูตรงกลางเหมือนเหรียญโบราณ |
| ขนมบ้า | ลูกสะบ้า | แป้งปั้นกลมแบนทอด รูปร่างเหมือนลูกสะบ้า ใช้เป็นของเล่น |
ห้าอย่างรวมกันคือของที่คนหนึ่งต้องใช้ในการเดินทาง มีพาหนะ เสื้อผ้า เครื่องประดับ เงิน และของเล่นแก้เหงา
หลังถวายภัตตาหารพระในวันส่งตายาย คนจะนำอาหารและขนมส่วนหนึ่งไปวางบนหลาเปรตคือร้านหรือแท่นที่ตั้งไว้ในลานวัด เพื่ออุทิศให้ผู้ล่วงลับที่ไม่มีลูกหลานมาทำบุญให้
พอพระสวดบังสุกุลจบ คนจะกรูเข้าไปแย่งกันหยิบของบนหลา เรียกว่าชิงเปรตความเชื่อว่าได้กินของที่ผ่านพิธีเป็นสิริมงคล ส่วนเด็ก ๆ ถือเป็นช่วงสนุกที่สุดของงาน ภาพคนนับร้อยกรูเข้าหาหลาเปรตพร้อมกันคือภาพที่คนนึกถึงเมื่อพูดถึงสารทเดือนสิบ
ถ้าไปร่วมครั้งแรกและพาเด็กเล็กหรือผู้สูงอายุไปด้วย ให้ยืนดูอยู่วงนอกในจังหวะที่คนกรูเข้าหา
วันสารทไทย พ.ศ. 2569 ตรงกับวันอาทิตย์ที่ 11 ตุลาคม 2569 ตรงกับแรม ๑๕ ค่ำ เดือนสิบ ส่วนทางภาคใต้ วันรับตายายคือวันอาทิตย์ที่ 27 กันยายน และส่งตายายในวันสารท
เป็นคนละวันตามคนละปฏิทิน สารทไทยคือวันแรม ๑๕ ค่ำ เดือนสิบตามจันทรคติไทย ส่วนสารทจีนคือวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือนเจ็ดตามปฏิทินจีน ซึ่งมักมาก่อนสารทไทย แต่ความหมายคล้ายกัน คือทำบุญอุทิศให้บรรพบุรุษและผู้ล่วงลับ
ไม่ใช่วันหยุดราชการ คนส่วนใหญ่ไปทำบุญตอนเช้า ส่วนทางภาคใต้ที่ถือสารทเดือนสิบเป็นงานใหญ่ ลูกหลานที่ทำงานต่างถิ่นมักลางานกลับบ้านช่วงนี้
ขนมพองแทนแพ ขนมลาแทนเสื้อผ้า ขนมกงหรือขนมไข่ปลาแทนเครื่องประดับ ขนมดีซำแทนเงินทอง และขนมบ้าแทนลูกสะบ้าไว้เล่น ตามความเชื่อว่าเป็นของที่ส่งให้บรรพบุรุษนำไปใช้
หลังถวายภัตตาหารพระแล้ว คนจะนำอาหารและขนมส่วนหนึ่งไปวางบนหลาเปรต คือร้านหรือแท่นที่ตั้งไว้ในลานวัด เพื่ออุทิศให้ผู้ล่วงลับที่ไม่มีญาติมาทำบุญให้ พอพิธีจบ ลูกหลานจะเข้าไปแย่งกันหยิบของบนหลา ด้วยความเชื่อว่าได้กินของที่ผ่านพิธีแล้วเป็นสิริมงคล
ข้าวเม่า ข้าวตอก ถั่ว งา กวนกับน้ำตาลและกะทิจนเหนียวแล้วตัดเป็นชิ้น ภาคกลางนิยมกินคู่กับกล้วยไข่ และถวายพระในวันสารทไทย เพราะเป็นช่วงที่ข้าวรุ่นแรกเริ่มออกรวง
เนื้อหาในหน้านี้เล่าตามความเชื่อและธรรมเนียมที่คนไทยปฏิบัติกัน แต่ละท้องถิ่นอาจจัดต่างกันในรายละเอียด
