เริ่มทอดได้ วันอังคารที่ 27 ตุลาคมหมดเขต วันอังคารที่ 24 พฤศจิกายน 2569
กฐินเป็นบุญเดียวในรอบปีที่มีวันหมดเขต วัดหนึ่งรับได้ครั้งเดียว และต้องทอดให้ทันภายในราวหนึ่งเดือนหลังออกพรรษา ซองกฐินจึงเวียนมาถึงมือพร้อมกันหลายซองในช่วงนี้ทุกปี
| วัน | ตรงกับ |
|---|---|
| วันแรกที่ทอดได้แรม ๑ ค่ำ เดือนสิบเอ็ด · วันรุ่งขึ้นหลังออกพรรษา | วันอังคารที่ 27 ตุลาคม |
| วันสุดท้ายขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือนสิบสอง · วันลอยกระทง | วันอังคารที่ 24 พฤศจิกายน |
| วันพระในเขตกฐิน | 3 พ.ย. · 9 พ.ย. · 17 พ.ย. · 24 พ.ย. |
| เสาร์–อาทิตย์วันที่วัดส่วนใหญ่จัดงาน | 31 ต.ค. – 1 พ.ย.7–8 พ.ย.14–15 พ.ย.21–22 พ.ย. |
วันที่ดึงจากข้อมูลชุดเดียวกับปฏิทินวันพระ จึงเปลี่ยนตามปีเอง ถ้าจะจองเป็นเจ้าภาพ เสาร์–อาทิตย์ในเขตกฐินมีไม่กี่ครั้ง วัดดัง ๆ มักถูกจองไว้ตั้งแต่ยังไม่ออกพรรษา
คำว่ากฐินเดิมไม่ได้แปลว่าผ้า แต่หมายถึงกรอบไม้สำหรับขึงผ้าเวลาตัดเย็บจีวรต่อมาจึงใช้เรียกผ้าที่ถวายในช่วงนี้และพิธีทั้งหมด
ที่มาอยู่ในพระไตรปิฎก หมวดกฐินขันธกะ ภิกษุชาวเมืองปาฐาสามสิบรูปตั้งใจเดินทางไปเฝ้าพระพุทธองค์ที่เมืองสาวัตถี แต่ไปไม่ทันก่อนเข้าพรรษา จึงต้องจำพรรษาอยู่ที่เมืองสาเกตระหว่างทาง พอออกพรรษาก็รีบเดินทางต่อทั้งที่ฝนยังตก ไปถึงด้วยจีวรที่เปียกและเปื้อนโคลน พระพุทธองค์จึงทรงอนุญาตให้ภิกษุที่จำพรรษาครบสามเดือนรับผ้ามาทำจีวรใหม่ได้ในช่วงหลังออกพรรษา
ผ้ากฐินเป็นสังฆทาน คือถวายแก่คณะสงฆ์ ไม่ได้ถวายพระรูปใดรูปหนึ่ง คณะสงฆ์จะประชุมกันแล้วมอบผ้าให้พระรูปที่เหมาะสม ซึ่งเป็นเหตุผลที่วัดต้องมีพระจำพรรษาครบห้ารูปขึ้นไป ถึงจะรับกฐินได้
ธงสี่ผืนที่ปักหน้าวัดในช่วงนี้บอกได้ว่าวัดนั้นมีคนจองหรือทอดไปแล้ว อ่านต่อที่ธงสี่ผืนหน้าวัด ที่จริงเป็นป้ายบอกสถานะ
ข้อแรก จองกฐิน ไปแจ้งเจ้าอาวาสล่วงหน้า ตกลงวันกันให้เรียบร้อย เพราะวัดหนึ่งรับได้ครั้งเดียว วัดที่ถูกจองแล้วจะปักธงตะขาบไว้ให้รู้
ข้อสอง องค์กฐิน คือผ้าไตรที่เป็นหัวใจของพิธี จะเป็นผ้าผืนเดียวที่ยังไม่ได้ตัดเย็บ หรือไตรจีวรสำเร็จก็ได้ กฐินสามัคคีหลายวัดใช้วิธีตกลงกำหนดผ้าไตรผืนหนึ่งให้เป็นองค์กฐินไว้
ข้อสาม บริวารกฐิน คือของที่ถวายประกอบ เช่นบาตร เครื่องใช้ของพระ ของใช้ในวัด และปัจจัยสำหรับบำรุงวัด ส่วนนี้คือส่วนที่ซองกฐินสามัคคีรวบรวมมา
ข้อสี่ วันงาน มักเริ่มด้วยขบวนแห่องค์กฐินเวียนรอบโบสถ์สามรอบ แล้วเจ้าภาพกล่าวคำถวายผ้ากฐินต่อหน้าคณะสงฆ์ในโบสถ์ จากนั้นพระจะประชุมกันมอบผ้าให้พระรูปหนึ่ง เรียกว่าอปโลกนกรรม และพระรูปนั้นทำพิธีกรานกฐินให้เสร็จในวันเดียวกัน พระรูปอื่นอนุโมทนา เป็นอันจบพิธี
ในวันงาน ผู้นำจะกล่าวทีละวรรค แล้วทุกคนว่าตามพร้อมกัน ไม่ต้องท่องจำมาก่อน บทที่ใช้กันทั่วไปในกฐินสามัคคีคือ
อิมัง ภันเต สะปะริวารัง กะฐินะทุสสัง สังฆัสสะ โอโณชะยามะ สาธุ โน ภันเต สังโฆ อิมัง สะปะริวารัง กะฐินะทุสสัง ปะฏิคคัณหาตุ ปะฏิคคะเหตวา จะ อิมินา ทุสเสนะ กะฐินัง อัตถะระตุ อัมหากัง ทีฆะรัตตัง หิตายะ สุขายะ
แปลว่า ข้าแต่พระสงฆ์ผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งหลายขอน้อมถวายผ้ากฐินพร้อมทั้งบริวารนี้แก่พระสงฆ์ ขอพระสงฆ์จงรับผ้ากฐินพร้อมทั้งบริวารนี้ ครั้นรับแล้วจงกรานกฐินด้วยผ้านี้ เพื่อประโยชน์และความสุขแก่ข้าพเจ้าทั้งหลายตลอดกาลนาน
บางวัดใช้สำนวนต่างไปเล็กน้อย ในวันงานให้ว่าตามผู้นำเป็นหลัก
คนส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นเจ้าภาพ แต่ร่วมผ่านซองกฐินสามัคคี ใส่เท่าไรก็ได้ตามกำลัง ไม่มีขั้นต่ำ และจำนวนเงินไม่ได้ทำให้เป็นกฐินมากหรือน้อยกว่ากัน
ถ้าไปวัดวันงาน แต่งกายสุภาพ นิยมสีขาวหรือสีสุภาพ ไปถึงก่อนขบวนแห่ช่วงเช้า จะได้ร่วมเดินเวียนรอบโบสถ์และเข้าไปฟังพิธีในโบสถ์ด้วย พิธีจริงสั้นกว่าที่คิด ส่วนที่ใช้เวลาคือขบวนและการเลี้ยงอาหารหลังพิธี
คนไทยถือกันว่ากฐินเป็นบุญที่ทำได้ยาก ด้วยเหตุผลที่มาจากกติกาเองทั้งหมด ทำได้เฉพาะช่วงหนึ่งเดือนต่อปี วัดหนึ่งรับได้ครั้งเดียว ต้องเป็นวัดที่พระจำพรรษาครบห้ารูป และเป็นการถวายแก่สงฆ์ทั้งหมด ไม่ใช่พระรูปใดรูปหนึ่ง
ฝั่งพระเองก็ได้ประโยชน์ตามพระวินัยห้าข้อ ไปจนถึงวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือนสี่ คือไปไหนไม่ต้องบอกลา ไม่ต้องถือไตรจีวรครบสามผืน รับนิมนต์ฉันได้ เก็บจีวรที่เกินไว้ได้ และจีวรที่เกิดขึ้นในวัดนั้นตกเป็นของพระที่กรานกฐิน ทั้งหมดเป็นเรื่องความสะดวกในการใช้ชีวิตหลังฤดูฝน ตรงกับเหตุผลที่พระพุทธองค์ทรงอนุญาตกฐินตั้งแต่แรก
ทอดกฐิน พ.ศ. 2569 ทอดได้ตั้งแต่วันอังคารที่ 27 ตุลาคม ซึ่งเป็นวันรุ่งขึ้นหลังออกพรรษา ไปจนถึงวันอังคารที่ 24 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งเป็นวันลอยกระทง ตรงกับแรม ๑ ค่ำ เดือนสิบเอ็ด ถึงขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือนสิบสอง
บทที่ใช้กันทั่วไปขึ้นต้นว่า อิมัง ภันเต สะปะริวารัง กะฐินะทุสสัง สังฆัสสะ โอโณชะยามะ แปลว่าข้าพเจ้าทั้งหลายขอน้อมถวายผ้ากฐินพร้อมบริวารนี้แก่พระสงฆ์ ในวันงานผู้นำจะกล่าวทีละวรรคแล้วทุกคนว่าตาม ไม่ต้องท่องจำมาก่อน บทเต็มพร้อมคำแปลอยู่ในหน้านี้
แต่งกายสุภาพ นิยมสีขาวหรือสีอ่อน เสื้อมีแขน กางเกงหรือกระโปรงยาวเลยเข่า เพราะต้องนั่งพับเพียบในโบสถ์และเดินเวียนรอบโบสถ์ รองเท้าควรถอดง่าย เพราะต้องถอดก่อนเข้าโบสถ์
กฐินมีกติกาตามพระวินัย ทอดได้เฉพาะในเขตกฐินราวหนึ่งเดือนหลังออกพรรษา วัดหนึ่งรับได้ปีละครั้ง และวัดต้องมีพระจำพรรษาครบห้ารูปขึ้นไป ส่วนผ้าป่าไม่มีข้อกำหนดเหล่านี้ ทอดได้ทั้งปีและวัดหนึ่งรับได้หลายครั้ง ถ้าทอดหลังหมดเขตกฐินแล้วก็ไม่นับเป็นกฐิน
ไม่มีกำหนด ใส่ตามกำลังและความตั้งใจ ซองกฐินสามัคคีรวมเงินหลายคนเข้าด้วยกันเพื่อเป็นบริวารกฐินและปัจจัยบำรุงวัด ยอดของแต่ละคนไม่ได้ทำให้เป็นกฐินมากหรือน้อยกว่ากัน
กฐินที่ทำทุกขั้นให้เสร็จภายในวันเดียว ตั้งแต่เก็บฝ้าย ปั่นเป็นด้าย ทอเป็นผืน ตัด เย็บ ย้อม จนเป็นผ้าไตรแล้วถวายพระ ต้องอาศัยคนจำนวนมากช่วยกัน จึงถือเป็นงานใหญ่ของชุมชน
เพราะกฐินผูกกับการจำพรรษาของพระในวัดนั้น เมื่อพระที่จำพรรษาครบสามเดือนได้รับผ้าและทำพิธีกรานกฐินแล้ว ก็ครบตามพระวินัยสำหรับปีนั้น ธงตะขาบหน้าวัดจึงเป็นป้ายบอกว่ามีคนจองแล้ว และธงเต่าบอกว่าทอดเสร็จแล้ว
ไม่นับเป็นกฐิน เพราะเขตกฐินสิ้นสุดที่วันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือนสิบสอง ซึ่งตรงกับวันลอยกระทงพอดี ถ้าถวายผ้าหลังจากนั้นจะเป็นผ้าป่าแทน ทำบุญได้ตามปกติ แต่ไม่ใช่กฐิน
เนื้อหาในหน้านี้เล่าตามพระวินัยและธรรมเนียมที่คนไทยปฏิบัติกัน แต่ละวัดอาจจัดพิธีต่างกันในรายละเอียด
