ผีตาโขน บุญหลวงด่านซ้าย

บุญหลวง — สามบุญในงานเดียว

ผีตาโขนเป็นส่วนหนึ่งของงานบุญหลวงที่อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย ชาวไทด่านรวมบุญหลายเดือนมาจัดในงานเดียว คือบุญพระเวสหรือการฟังเทศน์มหาชาติ บุญบั้งไฟขอฝน และการละเล่นผีตาโขน

วันงานไม่ได้ตั้งจากปฏิทิน แต่เจ้าพ่อกวนผู้นำทางความเชื่อของชุมชนเป็นผู้กำหนดในแต่ละปี ตามพิธีที่ชุมชนสืบทอดกันมา ส่วนใหญ่ตกในเดือนแปด ราวมิถุนายนถึงกรกฎาคม

ผีตามคน — ตำนานที่มาของชื่อ

เรื่องเริ่มจากเวสสันดรชาดก พระชาติสุดท้ายก่อนเป็นพระพุทธเจ้า พระเวสสันดรถูกเนรเทศไปอยู่ในป่าหลายปี จนวันที่ชาวเมืองมาทูลเชิญกลับ

ภูตผีและสัตว์ป่าที่อยู่กับพระองค์มาตลอดผูกพันจนไม่อยากให้จากไป จึงแฝงตัวตามขบวนมาส่งถึงเมือง คนเห็นผีตามคนมาในขบวน คำว่าผีตามคนกลายเสียงเป็นผีตาขน และเป็นผีตาโขนอย่างที่เรียกกันทุกวันนี้

ในงานจริง ผีตาโขนจึงเต้นนำหน้าขบวนแห่พระเวส ก่อนพิธีฟังเทศน์มหาชาติในวันสุดท้าย ความสนุกของการละเล่นกับความตั้งใจฟังเทศน์อยู่ในงานเดียวกันแบบนี้มาช้านาน

หน้ากากทำจากอะไร

ส่วนหัวทำจากหวดนึ่งข้าวเหนียว ส่วนหน้าทำจากโคนก้านมะพร้าวที่แกะเป็นหน้าและต่อจมูกยาว แล้วทาสีลวดลายสด ๆ ชุดเย็บจากผ้าหลายสีต่อกัน และผูกกระดิ่งไว้ที่เอวให้ดังตามจังหวะเต้น

ผีตาโขนแบ่งเป็นสองแบบ ผีตาโขนใหญ่มีเพียงคู่เดียวคือชายกับหญิง สานจากไม้ไผ่ตัวสูงกว่าคนมาก ทำได้เฉพาะผู้ที่ได้รับอนุญาตตามธรรมเนียม ส่วนผีตาโขนเล็กคือที่ชาวบ้านสวมกันเต็มขบวน

ผีตาโขนหลายตัวถือไม้แกะที่เป็นสัญลักษณ์ความอุดมสมบูรณ์ ผูกกับการขอฝนขอผลผลิตในบุญเดียวกัน คนต่างถิ่นมักตกใจ แต่ชาวบ้านถือเป็นเรื่องขำขันและเป็นส่วนหนึ่งของงานมาแต่เดิม

คำถามที่พบบ่อย