ของที่เห็นทุกวัน

ภาพบนผนังโบสถ์ ไม่ได้วาดเล่น แต่เล่าสิบชาติสุดท้าย

ผนังรอบโบสถ์มักเป็นภาพชุดที่มีลำดับ และชุดที่พบบ่อยที่สุดคือสิบชาติก่อนเป็นพระพุทธเจ้า

ปางสมาธิ — ปลายทางของสิบชาติที่วาดอยู่บนผนังรอบองค์พระ
ปางสมาธิ — ปลายทางของสิบชาติที่วาดอยู่บนผนังรอบองค์พระ

เดินเข้าโบสถ์ไทยแล้วมองผนัง จะเห็นภาพคนแต่งชุดไทยโบราณเต็มไปหมด คนส่วนใหญ่มองผ่านเพราะคิดว่าเป็นลวดลายประดับ แต่ภาพพวกนั้นมักเป็นชุดที่มีลำดับ อ่านได้เหมือนหนังสือ

ชุดที่พบบ่อยที่สุดคือทศชาติชาดก คือสิบชาติสุดท้ายของพระโพธิสัตว์ ก่อนจะมาเกิดเป็นพระพุทธเจ้า แต่ละชาติเน้นบารมีคนละข้อ พูดง่าย ๆ คือผนังรอบตัวเล่าว่ากว่าจะมาถึงองค์ที่นั่งอยู่ตรงกลางนั้น ผ่านอะไรมาบ้าง

ชาติสุดท้ายในสิบชาติคือพระเวสสันดร ซึ่งเป็นชาติที่คนไทยรู้จักมากที่สุด เน้นเรื่องทานบารมี คือการให้ และเป็นชาดกที่ถูกวาดและถูกเทศน์มากที่สุด จนมีธรรมเนียมเทศน์มหาชาติสืบมาถึงทุกวันนี้

พอรู้ว่าเป็นชุดที่มีลำดับ วิธีดูก็เปลี่ยนไป แทนที่จะมองเป็นภาพเดียวใหญ่ ๆ ให้ลองไล่ไปทีละช่วงรอบห้อง หลายวัดเรียงต่อกันจริง ๆ และจบลงที่ผนังด้านหลังองค์พระ

ใครเป็นใครในเรื่องนี้

คำที่โผล่ในเรื่องนี้

ชาดก
เรื่องอดีตชาติของพระพุทธเจ้าก่อนตรัสรู้
ทศชาติชาดก
สิบชาติสุดท้ายของพระโพธิสัตว์ ทศแปลว่าสิบ
พระโพธิสัตว์
ผู้ที่กำลังบำเพ็ญบารมีเพื่อจะเป็นพระพุทธเจ้าในภายหน้า
บารมี
คุณความดีที่สั่งสมข้ามภพข้ามชาติ เช่น ทาน ศีล ขันติ
เทศน์มหาชาติ
ธรรมเนียมเทศน์เรื่องพระเวสสันดรตลอดทั้งเรื่อง มักจัดเป็นงานใหญ่ประจำปี
จิตรกรรมฝาผนัง
ภาพเขียนบนผนังอาคาร ในวัดไทยมักเล่าเรื่องเป็นชุด

แล้วเรื่องนี้อยู่ตรงไหนในชีวิตจริง

ครั้งหน้าที่เข้าโบสถ์ ลองมองผนังสักครู่ก่อนออก ถ้าเห็นเป็นเรื่องที่ไล่ไปเรื่อย ๆ ไม่ใช่ลายประดับ แสดงว่าอ่านถูกทางแล้ว และองค์พระที่นั่งอยู่กลางห้องคือปลายทางของเรื่องที่อยู่บนผนังนั้นเอง

เรื่องที่มีองค์เดียวกัน

จีวรเย็บจากผ้าหลายชิ้น ลายเดียวกับคันนาลองมองจีวรใกล้ ๆ จะเห็นว่ามันไม่ใช่ผ้าผืนเดียว แต่เป็นผ้าชิ้นเล็กเย็บต่อกันเป็นช่อง ๆ และลายนั้นมีที่มาทำไมวัดไทยถึงมีหมาเยอะเดินเข้าวัดไหนก็เจอหมานอนอยู่ใต้ศาลาสักสองสามตัว เกือบทั้งหมดไม่ได้เกิดที่นั่นคนขายดอกไม้ที่ยอมเสี่ยงชีวิตเพื่อดอกมะลิกำเดียวดอกไม้ของเขาเป็นของพระราชาทุกเช้า จนวันหนึ่งเขาเลือกให้คนอื่นแทน โดยรู้ว่าอาจถูกประหารพระโมคคัลลานะกับแม่ที่หิวจนกินอะไรไม่ได้อัครสาวกผู้มีฤทธิ์มากที่สุดส่งข้าวให้แม่ด้วยมือตัวเอง แต่ข้าวกลายเป็นไฟก่อนถึงปากคาถาสั้น ๆ บทเดียวที่ได้อัครสาวกมาสองรูปเพื่อนสองคนสัญญากันว่าใครเจอทางพ้นทุกข์ก่อนต้องบอกอีกคน แล้ววันหนึ่งคำตอบก็มาในประโยคเดียวเจ็ดวันสุดท้าย ที่อัครสาวกกลับบ้านไปหาแม่ท่านสอนคนมาทั้งชีวิต แต่คนที่ยังไม่เคยฟังเลยคือแม่ของท่านเอง

อ่านต่อ

ที่มา: คณะมนุษยศาสตร์ ม.ราชภัฏยะลา · The Cloud · กรมศิลปากร

เนื้อหาในหน้านี้เป็นความเชื่อและวัฒนธรรมไทย ไม่ใช่คำพยากรณ์ และไม่ได้ผูกกับผลรางวัลหรือการเสี่ยงโชคใด ๆ