บุญข้าวประดับดิน บุญเดือนเก้าของอีสาน
วันทำบุญ แรมสิบสี่ค่ำ เดือนเก้าราว ปลายสิงหาคมถึงต้นกันยายน · เริ่มเช้ามืด
ก่อนฟ้าสาง ชาวบ้านเดินถือห่อใบตองเล็ก ๆ ไปวางไว้ตามโคนไม้และรอบกำแพงวัด ข้าวห่อนั้นไม่ได้ให้พระ และไม่ได้ให้คนที่ยังมีชีวิต
บุญข้าวประดับดิน คืออะไร
บุญข้าวประดับดินเป็นหนึ่งในฮีตสิบสอง ธรรมเนียมบุญสิบสองเดือนของชาวอีสาน ทำในวันแรมสิบสี่ค่ำ เดือนเก้า เพื่ออุทิศส่วนบุญให้ญาติและบรรพบุรุษที่ล่วงลับ รวมถึงผู้ที่ไม่มีญาติทำบุญไปให้
ชาวบ้านเชื่อว่าคืนนั้นประตูนรกเปิด ผู้ล่วงลับได้ขึ้นมาเยี่ยมโลกมนุษย์ คำว่าประดับดินมาจากการนำห่อข้าวไปวางเรียงไว้บนพื้นดิน เหมือนประดับดินด้วยห่อข้าวให้ผู้ที่มารับได้เห็นและได้กิน
ความคิดเดียวกันนี้มีทั่วเอเชีย ทั้งสารทเดือนสิบของภาคกลางและภาคใต้ตานก๋วยสลากของล้านนา และสารทจีนทุกงานตกในช่วงปลายฝนต้นหนาวเหมือนกัน
ห่อข้าวน้อย ใส่อะไร
| ข้าวเหนียว | ปั้นเป็นก้อนเล็ก ๆ หัวใจของห่อ |
|---|---|
| กับข้าว | ปลา เนื้อ หรือของคาวที่บ้านทำกินกันปกติ แบ่งใส่ห่อละนิด |
| ขนมและผลไม้ | กล้วย ข้าวต้มมัด หรือขนมพื้นบ้าน |
| หมาก พลู บุหรี่ | ของที่ผู้ใหญ่รุ่นก่อนใช้กันเป็นประจำ ใส่ไว้ให้ครบเหมือนเลี้ยงแขก |
ของทั้งหมดห่อด้วยใบตองเป็นห่อเล็ก ๆ หรือใส่กระทงใบตอง แล้วมัดคู่กันเป็นพวง แต่ละบ้านทำหลายห่อ ให้พอแบ่งทั้งญาติของตัวเองและผู้ที่ไม่มีญาติ
วันงานทำอย่างไร
ข้อแรก คืนก่อนวันงาน ทำห่อข้าวน้อยกันในบ้าน
ข้อสอง เช้ามืด ราวตีสี่ตีห้า นำห่อข้าวไปวางตามพื้นดินในวัด โคนต้นไม้ และรอบกำแพง พร้อมเอ่ยชื่อญาติที่ล่วงลับให้มารับ
ข้อสาม พอเช้า ทำบุญถวายภัตตาหารพระตามปกติ ฟังเทศน์ และกรวดน้ำอุทิศบุญไปให้อีกครั้ง
ข้อสี่ ห่อข้าวที่วางไว้ ไม่มีใครเก็บกลับ ปล่อยให้สัตว์และนกได้กินต่อ ซึ่งหลายคนถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของการให้ทานในวันนั้นด้วย
คำถามที่พบบ่อย
บุญข้าวประดับดิน ทำวันไหน
ทำในวันแรมสิบสี่ค่ำ เดือนเก้า ตามปฏิทินจันทรคติ ซึ่งตกราวปลายเดือนสิงหาคมถึงต้นกันยายน วันที่ตามปฏิทินสากลเปลี่ยนทุกปี ให้ดูปฏิทินจันทรคติของปีนั้น พิธีเริ่มตั้งแต่เช้ามืดราวตีสี่ตีห้า
ห่อข้าวน้อยวางไว้ที่ไหน
วางไว้ตามพื้นดินในบริเวณวัด โคนต้นไม้ รอบกำแพงวัด หรือรอบโบสถ์ บางบ้านวางไว้ตามทางในหมู่บ้านด้วย เป็นการวางให้ผู้ล่วงลับและผู้ที่ไม่มีญาติได้มารับ ไม่ได้ถวายพระโดยตรง
บุญข้าวประดับดิน กับ บุญข้าวสาก ต่างกันอย่างไร
เป็นสองบุญที่อยู่ติดกันของอีสาน บุญข้าวประดับดินทำแรมสิบสี่ค่ำเดือนเก้า วางห่อข้าวไว้บนดินให้ผู้ล่วงลับ ส่วนบุญข้าวสากทำขึ้นสิบห้าค่ำเดือนสิบ ถวายข้าวแก่พระด้วยการจับสลากแล้วอุทิศบุญไปให้ ความตั้งใจเดียวกัน แต่วิธีต่างกัน
ทำไมต้องทำตอนเช้ามืด
เพราะความเชื่อเดิมว่าผู้ล่วงลับที่ขึ้นมาในคืนนั้นจะกลับไปก่อนฟ้าสาง ชาวบ้านจึงต้องวางห่อข้าวให้ทันก่อนสว่าง แล้วพอเช้าจึงทำบุญถวายภัตตาหารพระและกรวดน้ำอุทิศตามปกติ