เหตุการณ์
ครุฑที่จับนาคไว้ ทั้งสองเป็นลูกพ่อเดียวกัน
ครุฑกางปีกจับนาคไว้ทั้งสองมือ เห็นบนหน้าบันวัดและบนหัวกระดาษราชการ แต่ไม่ค่อยมีใครบอกว่าสองตัวนี้เป็นพี่น้องกัน และเรื่องเริ่มจากการพนันของแม่สองคน
เหตุการณ์
ครุฑกางปีกจับนาคไว้ทั้งสองมือ เห็นบนหน้าบันวัดและบนหัวกระดาษราชการ แต่ไม่ค่อยมีใครบอกว่าสองตัวนี้เป็นพี่น้องกัน และเรื่องเริ่มจากการพนันของแม่สองคน

ท่าที่เห็นบ่อยที่สุดของครุฑคือกางปีกออกเต็มที่ แล้วสองมือจับตัวนาคไว้ ท่านี้มีชื่อเรียกเฉพาะว่า ครุฑยุดนาค คำว่ายุดแปลว่าจับหรือฉุดเอาไว้ เห็นได้บนหน้าบันโบสถ์ บนเสาไฟริมถนน และครุฑตัวที่คนไทยเห็นบ่อยที่สุดคือตราแผ่นดิน ที่อยู่บนหัวกระดาษราชการและบนปกหนังสือเดินทาง
เรื่องเริ่มที่ฤๅษีกัศยปะ ผู้มีชายาสองคนเป็นพี่น้องกัน นางกัทรุขอลูกหนึ่งพันตนที่แปลงกายได้ ลูกชุดนั้นคือพญานาค ส่วนนางวินตาขอลูกเพียงสองตนแต่ให้มีกำลังเหนือกว่าลูกของพี่สาวทั้งพัน ลูกคนหนึ่งในนั้นคือครุฑ ครุฑกับนาคจึงไม่ใช่สัตว์คนละเผ่าที่บังเอิญมาเจอกัน แต่เป็นพี่น้องต่างมารดา
วันหนึ่งสองพี่น้องเถียงกันเรื่องสีหางม้าตัวหนึ่ง นางวินตาว่าขาวล้วน นางกัทรุว่ามีขนดำแซม แล้วพนันกันว่าใครแพ้ต้องเป็นทาสของอีกฝ่าย นางกัทรุสั่งลูกนาคให้ไปเกาะที่หางม้าให้ดูเหมือนขนดำ นางวินตาจึงแพ้ทั้งที่ทายถูก และต้องตกเป็นทาสของพี่สาวตั้งแต่นั้น
ครุฑโตขึ้นมาแล้วถามว่าทำอย่างไรแม่จึงจะพ้น ฝ่ายนาคเรียกค่าไถ่เป็นน้ำอมฤต ครุฑจึงบินขึ้นไปเอาจนต้องปะทะกับพระอินทร์ระหว่างทาง จบลงที่พระนารายณ์ให้พรครุฑเป็นอมตะโดยไม่ต้องดื่มน้ำอมฤตเลยสักหยด แลกกับการที่ครุฑยอมเป็นพาหนะให้ และได้สิทธิ์จับนาคกินเป็นอาหาร นี่คือเหตุที่รูปครุฑกับรูปพระนารายณ์มักมาด้วยกัน และเหตุที่ท่ายุดนาคกลายเป็นท่าประจำตัว
ตอนจบเป็นส่วนที่คนเล่าถึงน้อยที่สุด ครุฑเอาหม้อน้ำอมฤตไปวางบนกอหญ้าคาตามที่ตกลงไว้ แล้วบอกให้นาคไปชำระตัวก่อนดื่ม ระหว่างที่นาคไม่อยู่ พระอินทร์ก็เอาหม้อกลับไป นาคกลับมาเจอแต่ใบหญ้าที่มีน้ำอมฤตค้างอยู่ไม่กี่หยด จึงรุมกันเลียใบหญ้า ใบหญ้าคาคมพอที่จะบาดลิ้นขาดเป็นสองแฉก — และนั่นคือคำอธิบายว่าทำไมงูจึงลิ้นสองแฉก ส่วนหญ้าคาที่เคยรองหม้อน้ำอมฤตก็กลายเป็นของศักดิ์สิทธิ์ไปด้วย
พญาปักษีผู้เป็นพาหนะของพระนารายณ์ และเป็นศัตรูกับพญานาคมาแต่กำเนิด
อ่านทุกเรื่องที่มีพญาครุฑ (2 เรื่อง) →มหาเทพผู้รักษาโลก บรรทมเหนือขนดพญาอนันตนาคราช
อ่านทุกเรื่องที่มีพระวิษณุ (4 เรื่อง) →จอมเทพชั้นดาวดึงส์ ทรงช้างเอราวัณ ปรากฏทั้งในพุทธประวัติและรามเกียรติ์
อ่านทุกเรื่องที่มีพระอินทร์ (5 เรื่อง) →ของสองอย่างจากเรื่องนี้ยังอยู่ในชีวิตประจำวัน อย่างแรกคือตราครุฑที่เห็นทุกครั้งที่ไปติดต่อราชการ อย่างที่สองคือกำหญ้าคาที่พระใช้จุ่มน้ำมนต์แล้วประพรม หญ้าคานั้นไม่ได้ถูกเลือกเพราะหาง่าย แต่เพราะในเรื่องนี้มันเคยรองหม้อน้ำอมฤตมาก่อน
ที่มา: ศิลปวัฒนธรรม (ครุฑยุดนาค · ที่มาของลิ้นสองแฉกในคัมภีร์ฮินดู) · TruePlookpanya (ตำนานครุฑ-นาค) · มติชนสุดสัปดาห์ (หญ้าคาในพิธีกรรม)
เนื้อหาในหน้านี้เป็นความเชื่อและวัฒนธรรมไทย ไม่ใช่คำพยากรณ์ และไม่ได้ผูกกับผลรางวัลหรือการเสี่ยงโชคใด ๆ