สี่หน้าของพระพรหม กับสี่ข้อที่คนไทยท่องได้

ศาลนี้ไม่ได้เก่าอย่างที่หลายคนคิด องค์พระพรหมตั้งขึ้นเมื่อ 9 พฤศจิกายน 2499 นี่เอง ที่มาคือระหว่างการสร้างโรงแรมเอราวัณซึ่งเริ่มมาตั้งแต่ปี 2494 เกิดอุบัติเหตุหลายครั้ง จึงมีการปรึกษาหลวงสุวิชานแพทย์ ท่านชี้ไว้สามข้อ คือยังไม่ได้ทำพิธีบอกกล่าวเจ้าที่ ฤกษ์วางศิลาฤกษ์ไม่ถูก และชื่อเอราวัณซึ่งเป็นชื่อช้างทรงของพระอินทร์เป็นชื่อใหญ่เกินกว่าจะไม่มีอะไรคู่กัน ทางออกที่เสนอคือสร้างศาลพระพรหมขึ้น องค์พระปั้นโดยนายจิตร พิมพ์โกวิท ช่างกองหัตถศิลป์ กรมศิลปากร

ในคติพราหมณ์ พระพรหมคือผู้สร้าง และมีสี่พักตร์หันไปสี่ทิศ คู่มือไหว้ที่แจกกันอยู่ทั่วไปจึงแบ่งว่าแต่ละพักตร์รับเรื่องต่างกัน ด้านหนึ่งเรื่องการงานการเรียน ด้านหนึ่งเรื่องโชคลาภ ด้านหนึ่งเรื่องสุขภาพและครอบครัว อีกด้านเรื่องที่อยู่อาศัยและหนี้สิน ข้อนี้เป็นธรรมเนียมที่ผู้มาไหว้ถือปฏิบัติกัน ไม่ใช่ข้อความที่มาจากคัมภีร์

แต่คำว่าพรหมในฝั่งพุทธผูกอยู่กับของอีกชุดหนึ่งที่คนไทยท่องได้ตั้งแต่เด็ก คือพรหมวิหารสี่ ได้แก่ เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา คำว่าพรหมวิหารแปลว่าธรรมอันเป็นเครื่องอยู่ของพรหม พูดอีกอย่างคือมันไม่ได้บอกว่าพรหมเป็นใคร แต่บอกว่าใจแบบไหนถึงเรียกว่าใจอย่างพรหม

คนไทยจำนวนไม่น้อยจึงอธิบายสี่พักตร์ด้วยพรหมวิหารสี่ พักตร์ละข้อ ซึ่งเป็นคำอธิบายที่ฟังแล้วลงตัวมากจนหลายคนเชื่อว่าเป็นความหมายดั้งเดิม ความจริงคือมันเป็นคนละคติกัน ฝั่งหนึ่งมาจากพราหมณ์ ฝั่งหนึ่งมาจากพุทธ ไม่มีอันไหนผิด แต่รู้ไว้ว่าอันไหนมาจากไหนก็ทำให้มองที่ตรงนั้นออกชัดขึ้น

ของอีกอย่างที่เห็นได้เกือบทุกวันคือคณะละครที่ยืนรออยู่ข้างศาล คนที่ตั้งใจไว้แล้วรู้สึกว่าเรื่องผ่านไปด้วยดี จะว่าจ้างให้รำถวายเป็นการแก้บน มีทั้งดนตรีไทยและนางรำ ราคาแบ่งเป็นชุดตามจำนวนคนรำ จึงเป็นที่เดียวในกรุงเทพฯ ที่ได้ยินเสียงปี่พาทย์กลางสี่แยกที่รถติดที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ

ใครเป็นใครในเรื่องนี้

• 
  พระพรหม

  มหาเทพผู้สร้าง สี่พักตร์ พระชายาคือพระแม่สุรัสวตี

  อ่านทุกเรื่องที่มีพระพรหม (5 เรื่อง) →
• 
  พระอินทร์

  จอมเทพชั้นดาวดึงส์ ทรงช้างเอราวัณ ปรากฏทั้งในพุทธประวัติและรามเกียรติ์

  อ่านทุกเรื่องที่มีพระอินทร์ (5 เรื่อง) →

คำที่โผล่ในเรื่องนี้

ท้าวมหาพรหม

คำเรียกพระพรหมในคติไทย มักใช้กับองค์ที่ประดิษฐานในศาล

พรหมวิหาร 4

เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา แปลว่าธรรมอันเป็นเครื่องอยู่ของพรหม

เอราวัณ

ช้างทรงของพระอินทร์ ชื่อนี้เป็นที่มาของชื่อโรงแรมและของชื่อศาล

แก้บน

การทำตามที่ตั้งใจไว้ หลังจากรู้สึกว่าเรื่องที่ขอผ่านไปด้วยดี

ละครชาตรี

ละครรำแบบเก่าที่นิยมใช้รำถวายแก้บนตามศาล