กราบสามครั้ง ครั้งละสามจังหวะ ทุกจังหวะมีชื่อ

ชื่อเต็มของการกราบแบบนี้คือกราบเบญจางคประดิษฐ์ เบญจางค์แปลว่าองค์ห้า ประดิษฐ์แปลว่าตั้งไว้ รวมแล้วแปลว่าการตั้งอวัยวะห้าอย่างลงกับพื้น ห้าอย่างนั้นคือเข่าสองข้าง ฝ่ามือสองข้าง และหน้าผากอีกหนึ่ง ต้องแตะพื้นพร้อมกันครบทั้งห้าจุดจึงจะครบ

การกราบหนึ่งครั้งแบ่งเป็นสามจังหวะ และทั้งสามจังหวะมีชื่อของตัวเอง จังหวะแรกคืออัญชลี ประนมมือขึ้นระดับอก ปลายนิ้วเอียงราวสี่สิบห้าองศา รูปมือที่ได้คือรูปดอกบัวตูม จังหวะที่สองคือวันทา ยกมือที่ประนมขึ้นจรดหน้าผาก นิ้วชี้อยู่ตรงไรผม หัวแม่มืออยู่ระหว่างคิ้ว จังหวะที่สามคืออภิวาท ก้มลงจนครบทั้งห้าจุด ค้างไว้ราวสามวินาทีแล้วจึงเงยขึ้น

ทำครบสามจังหวะนับเป็นการกราบหนึ่งครั้ง แล้วกราบแบบนั้นสามครั้ง สามครั้งนั้นไม่ใช่การทำซ้ำให้ครบจำนวน แต่กราบคนละอย่าง ครั้งแรกกราบพระพุทธ ครั้งที่สองกราบพระธรรม ครั้งที่สามกราบพระสงฆ์ พอรู้ข้อนี้แล้วการกราบสามครั้งจะไม่ใช่พิธีที่ยาวโดยไม่มีเหตุผลอีกต่อไป

ท่านั่งของชายกับหญิงต่างกันและมีชื่อเรียกด้วย ชายนั่งท่าเทพบุตร คือคุกเข่าทั้งสองข้าง ตัวตรง หญิงนั่งท่าเทพธิดา คือคุกเข่าโดยเก็บปลายเท้าไว้ด้วยกัน ตัวตรงเช่นกัน ในจังหวะวันทา ผู้ชายตั้งตัวตรง ส่วนผู้หญิงค้อมตัวลงเล็กน้อย

ข้อที่คนถามกันบ่อยคือกราบแบมือหรือคว่ำมือ ในท่าอภิวาทฝ่ามือทั้งสองแบลงราบกับพื้น วางห่างกันพอให้หน้าผากลงตรงกลางได้ ไม่ใช่ประนมมือค้างไว้แล้วก้มลง ซึ่งเป็นท่าที่เห็นบ่อยแต่ไม่ครบองค์ห้า เพราะถ้ามือยังประนมอยู่ ฝ่ามือก็ยังไม่ได้แตะพื้น เหลือแค่สามจุดคือเข่าสองกับหน้าผาก

ใครเป็นใครในเรื่องนี้

• พระพุทธเจ้า

  เจ้าชายสิทธัตถะแห่งศากยวงศ์ ผู้ออกบวชแล้วตรัสรู้ใต้ต้นโพธิ์

  อ่านทุกเรื่องที่มีพระพุทธเจ้า (48 เรื่อง) →

คำที่โผล่ในเรื่องนี้

เบญจางคประดิษฐ์

การตั้งอวัยวะห้าอย่างลงกับพื้น คือเข่าสอง ฝ่ามือสอง และหน้าผากหนึ่ง

อัญชลี

จังหวะแรก ประนมมือระดับอก รูปมือเป็นดอกบัวตูม

วันทา

จังหวะที่สอง ยกมือที่ประนมขึ้นจรดหน้าผาก

อภิวาท

จังหวะที่สาม ก้มลงจนครบทั้งห้าจุด

ท่าเทพบุตร ท่าเทพธิดา

ชื่อท่านั่งของชายกับหญิงก่อนเริ่มกราบ