จีวรเย็บจากผ้าหลายชิ้น ลายเดียวกับคันนา

ผ้าไตรหรือไตรจีวรคือผ้าสามผืนที่พระครอง ได้แก่สังฆาฏิซึ่งเป็นผ้าพาดบ่าหรือผ้าซ้อนนอก จีวรซึ่งเป็นผ้าห่ม และสบงซึ่งเป็นผ้านุ่ง ส่วนอังสะที่เห็นพระสวมอยู่ในวัดนั้น ไม่นับอยู่ในไตรจีวร เป็นผ้าที่เพิ่มเข้ามาใช้ภายหลัง

ถ้าคลี่จีวรออกดู จะเห็นว่าผ้าถูกตัดเป็นชิ้นแล้วเย็บต่อกันเป็นช่องสี่เหลี่ยม มีแนวยาวแนวสั้นตัดกัน พระวินัยเล่าว่าครั้งหนึ่งพระพุทธองค์เสด็จผ่านแคว้นมคธ ทอดพระเนตรเห็นนาข้าวที่แบ่งเป็นกระทงด้วยคันนา จึงตรัสถามพระอานนท์ว่าจะทำจีวรให้มีลายอย่างนั้นได้ไหม พระอานนท์ทูลรับแล้วทำออกมาให้ทอดพระเนตร พระพุทธองค์ทรงชมว่าพระอานนท์ฉลาด แล้วทรงให้ใช้แบบนั้นเป็นแบบของจีวรสืบมา

เหตุผลของการตัดผ้าเป็นชิ้นไม่ได้อยู่ที่ความสวย ผ้าที่ตัดแล้วเย็บต่อเอาไปขายต่อไม่ได้ราคา จึงไม่เป็นที่หมายตาของโจร และพระเองก็ไม่ติดใจในผ้าว่าเป็นของมีค่า ช่องแต่ละช่องเรียกว่าขัณฑ์ และจีวรที่ถูกต้องมีจำนวนขัณฑ์เป็นเลขคี่ ลายคันนานี้จึงกลายเป็นลักษณะของจีวรในพุทธศาสนาแทบทุกนิกาย ไม่ว่าจะย้อมสีไหนหรือใช้ผ้าอะไร

คนที่เคยไปซื้อผ้าไตรจะเจอคำถามจากร้านว่าเอาไตรครองหรือไตรอาศัย ไตรครองคือชุดที่ใช้ในวันบวช พระอุปัชฌาย์มอบให้และพระต้องรักษาไว้กับตัว ตัดเย็บเต็มแบบและผ้าดีกว่า ส่วนไตรอาศัยทำไว้สำหรับถวายในงานบุญทั่วไปหรือให้พระใช้ผลัดเปลี่ยน ผ้าเบาและเย็บเรียบง่ายกว่า แต่ละร้านจัดชิ้นในชุดไม่เหมือนกัน บางร้านไม่มีสังฆาฏิในชุดไตรอาศัย จึงควรถามให้ชัดก่อนซื้อ

ใครเป็นใครในเรื่องนี้

• พระพุทธเจ้า

  เจ้าชายสิทธัตถะแห่งศากยวงศ์ ผู้ออกบวชแล้วตรัสรู้ใต้ต้นโพธิ์

  อ่านทุกเรื่องที่มีพระพุทธเจ้า (48 เรื่อง) →

คำที่โผล่ในเรื่องนี้

ไตรจีวร

ผ้าสามผืนของพระ คือสังฆาฏิ จีวร และสบง

สังฆาฏิ

ผ้าซ้อนนอก มักพับพาดบ่าซ้ายเวลาทำพิธี

ขัณฑ์

ช่องผ้าแต่ละช่องที่ตัดแล้วเย็บต่อกันบนจีวร ตามแบบคันนา

ไตรครอง

ผ้าไตรชุดเต็มที่ใช้ในวันบวชและพระครองเป็นหลัก

ไตรอาศัย

ผ้าไตรที่ทำไว้ถวายในงานบุญทั่วไปหรือใช้ผลัดเปลี่ยน ผ้าเบาและเย็บเรียบกว่า