ของที่เห็นทุกวัน

ปิดทองหลังพระ ไม่ใช่แค่สำนวน แต่เป็นสิ่งที่คนทำจริง

คนไทยพูดคำนี้กันทุกวัน โดยไม่ค่อยรู้ว่ามันมาจากการกระทำที่มีอยู่จริงในวัด

พระพุทธรูปปางสมาธิ — ด้านที่คนเห็น และด้านที่คนไม่เห็น
พระพุทธรูปปางสมาธิ — ด้านที่คนเห็น และด้านที่คนไม่เห็น

ในวัดไทยมีธรรมเนียมปิดทองพระ คือเอาแผ่นทองคำเปลวบาง ๆ ไปแปะที่องค์พระ เป็นการบูชาอย่างหนึ่ง ใครมาก็ปิดได้ และปิดตรงไหนก็ได้

สิ่งที่เกิดขึ้นจริงคือคนส่วนใหญ่ปิดด้านหน้า เพราะเป็นด้านที่มองเห็น ด้านหลังองค์พระจึงมักเหลือทองน้อยกว่ามาก ทั้งที่เป็นองค์เดียวกัน และทองที่ปิดไว้ข้างหลังก็มีค่าเท่ากันทุกประการ

จากตรงนั้นจึงเกิดสำนวนว่าปิดทองหลังพระ หมายถึงการทำดีที่ไม่มีใครเห็นและไม่มีใครชม ไม่ได้แปลว่าเสียเปล่า แต่แปลว่าคุณค่าของมันไม่ได้ขึ้นกับว่ามีคนเห็นหรือเปล่า

ที่น่าสนใจคือสำนวนนี้ไม่ได้ถูกแต่งขึ้นลอย ๆ แล้วยืมภาพวัดมาใช้ แต่มาจากสิ่งที่มองเห็นได้จริงเมื่อเดินอ้อมไปด้านหลังองค์พระ คนไทยพูดคำนี้กันทุกวันโดยที่หลายคนไม่เคยเดินไปดูของจริง

ใครเป็นใครในเรื่องนี้

คำที่โผล่ในเรื่องนี้

ทองคำเปลว
ทองคำที่ตีจนบางมากเป็นแผ่น ใช้ปิดพระและงานประดับ
ปิดทอง
การนำทองคำเปลวไปแปะที่องค์พระเป็นการบูชา
ปิดทองหลังพระ
สำนวนไทย หมายถึงทำดีโดยไม่มีใครเห็นและไม่ได้รับคำชม
สำนวน
ถ้อยคำที่มีความหมายไม่ตรงตัว ต้องรู้ที่มาจึงเข้าใจ

แล้วเรื่องนี้อยู่ตรงไหนในชีวิตจริง

ครั้งหน้าที่ไปวัดแล้วมีองค์พระให้ปิดทองได้ ลองเดินอ้อมไปดูด้านหลังก่อน จะเห็นความต่างทันที และถ้าอยากปิด ปิดข้างหลังก็ได้ ทองแผ่นเดียวกัน ราคาเท่ากัน ต่างกันแค่ว่าใครเห็น

เรื่องที่มีองค์เดียวกัน

จีวรเย็บจากผ้าหลายชิ้น ลายเดียวกับคันนาลองมองจีวรใกล้ ๆ จะเห็นว่ามันไม่ใช่ผ้าผืนเดียว แต่เป็นผ้าชิ้นเล็กเย็บต่อกันเป็นช่อง ๆ และลายนั้นมีที่มาทำไมวัดไทยถึงมีหมาเยอะเดินเข้าวัดไหนก็เจอหมานอนอยู่ใต้ศาลาสักสองสามตัว เกือบทั้งหมดไม่ได้เกิดที่นั่นคนขายดอกไม้ที่ยอมเสี่ยงชีวิตเพื่อดอกมะลิกำเดียวดอกไม้ของเขาเป็นของพระราชาทุกเช้า จนวันหนึ่งเขาเลือกให้คนอื่นแทน โดยรู้ว่าอาจถูกประหารพระโมคคัลลานะกับแม่ที่หิวจนกินอะไรไม่ได้อัครสาวกผู้มีฤทธิ์มากที่สุดส่งข้าวให้แม่ด้วยมือตัวเอง แต่ข้าวกลายเป็นไฟก่อนถึงปากคาถาสั้น ๆ บทเดียวที่ได้อัครสาวกมาสองรูปเพื่อนสองคนสัญญากันว่าใครเจอทางพ้นทุกข์ก่อนต้องบอกอีกคน แล้ววันหนึ่งคำตอบก็มาในประโยคเดียวเจ็ดวันสุดท้าย ที่อัครสาวกกลับบ้านไปหาแม่ท่านสอนคนมาทั้งชีวิต แต่คนที่ยังไม่เคยฟังเลยคือแม่ของท่านเอง

อ่านต่อ

ที่มา: ไทยรัฐ · ศิลปวัฒนธรรม · หอสมุด ม.ธรรมศาสตร์

เนื้อหาในหน้านี้เป็นความเชื่อและวัฒนธรรมไทย ไม่ใช่คำพยากรณ์ และไม่ได้ผูกกับผลรางวัลหรือการเสี่ยงโชคใด ๆ