วันโกน คือวันที่วัดเตรียมตัว ไม่ใช่วันที่ห้ามทำอะไร

วันโกนคือวันก่อนวันพระหนึ่งวัน ตรงกับขึ้น 7 ค่ำ ขึ้น 14 ค่ำ แรม 7 ค่ำ และแรม 14 ค่ำ ถ้าเดือนนั้นเป็นเดือนขาด วันสุดท้ายจะขยับมาเป็นแรม 13 ค่ำ เดือนหนึ่งจึงมีวันโกนสี่วัน เท่ากับจำนวนวันพระพอดี เพราะมันเดินเป็นคู่กันมาตลอด

ชื่อวันมาจากสิ่งที่เกิดขึ้นจริงในวันนั้น คือพระปลงผม โกนผม โกนหนวด ตัดเล็บ ทำความสะอาดกุฏิและลานวัด เป็นการเตรียมตัวก่อนวันรุ่งขึ้นที่จะมีคนมาทำบุญ และก่อนวันพระใหญ่ที่สงฆ์ต้องลงอุโบสถ พูดง่าย ๆ ว่าวันโกนคือวันจัดบ้านก่อนวันมีแขก

ที่ต้องปลงผมไม่ใช่เรื่องความสะอาดอย่างเดียว แต่เป็นการตัดภาระที่ตามมากับผม ผมยาวต้องหวี ต้องจัด ต้องนึกถึงมัน ซึ่งเป็นของที่นักบวชตั้งใจจะไม่ต้องคิดถึง ในขุททกวัตถุขันธกะให้เกณฑ์ไว้ชัดว่าไม่ควรปล่อยผมยาวเกินสองนิ้ว และถึงผมยังไม่ยาวก็ไม่ควรปล่อยไว้เกินสองเดือน อย่างใดถึงก่อนก็ให้ปลงเมื่อนั้น

พระไทยโกนคิ้วด้วย ซึ่งเป็นจารีตเฉพาะของคณะสงฆ์ไทยที่ถือกันมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ไม่ใช่ข้อบังคับในพระวินัย และพระในลังกาหรือพม่าส่วนใหญ่ก็ไม่โกน คำอธิบายที่เล่ากันมาคือครั้งศึกสมัยอยุธยามีคนปลอมตัวเป็นพระเข้ามา จึงเกิดธรรมเนียมโกนคิ้วขึ้นเพื่อให้แยกออกจากกัน แต่เท่าที่ค้นได้ นี่ยังเป็นเรื่องเล่า ไม่มีหลักฐานชั้นต้นยืนยัน และยังเถียงกันอยู่

สำหรับฆราวาส วันโกนไม่ได้เป็นวันต้องห้ามอะไร ที่เห็นแชร์กันว่าวันโกนวันพระเป็นวันแรง ห้ามทำนู่นห้ามทำนี่ เป็นความเชื่อที่มาทีหลัง ไม่ได้มาจากพระวินัยหรือจากตัววันเอง ความหมายเดิมของมันตรงกันข้ามด้วยซ้ำ คือเป็นวันของการเตรียมตัว ไม่ใช่วันของการหลีกเลี่ยง

ใครเป็นใครในเรื่องนี้

• พระพุทธเจ้า

  เจ้าชายสิทธัตถะแห่งศากยวงศ์ ผู้ออกบวชแล้วตรัสรู้ใต้ต้นโพธิ์

  อ่านทุกเรื่องที่มีพระพุทธเจ้า (48 เรื่อง) →

คำที่โผล่ในเรื่องนี้

วันโกน

วันก่อนวันพระหนึ่งวัน เป็นวันที่พระปลงผมและเตรียมวัด

ปลงผม

คำเรียกการโกนผมของพระ ปลง แปลว่า ปล่อยวางหรือตัดทิ้ง

ลงอุโบสถ

การที่สงฆ์ประชุมกันทบทวนศีล ทำในวันพระใหญ่ คือขึ้น 15 ค่ำ และแรม 14 หรือ 15 ค่ำ

เดือนขาด

เดือนทางจันทรคติที่มี 29 วัน ทำให้วันแรม 14 ค่ำหายไปหนึ่งวัน

ขุททกวัตถุขันธกะ

หมวดหนึ่งในพระวินัยปิฎกที่ว่าด้วยเรื่องปลีกย่อยของภิกษุ รวมถึงเรื่องผม