เจดีย์ไม่จำเป็นต้องเป็นตึก พระพุทธรูปก็นับ

เจดีย์แปลว่าสิ่งที่สร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงและเคารพบูชา สังเกตว่านิยามนี้พูดถึงหน้าที่ ไม่ได้พูดถึงรูปทรงเลยสักคำ ของจะเป็นทรงอะไร สูงเท่าไร ทำด้วยอะไร ไม่เกี่ยว ขอแค่ทำขึ้นเพื่อให้ระลึกถึง ก็เป็นเจดีย์แล้ว

ตำราแบ่งเจดีย์ออกเป็นสี่ประเภท ธาตุเจดีย์คือที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ บริโภคเจดีย์คือของหรือสถานที่ที่พระพุทธเจ้าเคยใช้สอย เช่น ต้นโพธิ์ หรือสังเวชนียสถานทั้งสี่ ธรรมเจดีย์คือที่บรรจุพุทธพจน์ เช่น คัมภีร์หรือแผ่นจารึกคาถา และอุทเทสิกเจดีย์คือของที่สร้างขึ้นแทนพระองค์

ประเภทสุดท้ายนั้นคือพระพุทธรูป พูดอีกอย่างคือพระพุทธรูปทุกองค์นับเป็นเจดีย์ประเภทหนึ่ง ข้อนี้พลิกความเข้าใจของคนส่วนใหญ่ เพราะเราคุ้นกับภาพเจดีย์เป็นของสูงยอดแหลม แต่ในนิยามเดิม พระพุทธรูปในบ้านกับเจดีย์กลางวัดอยู่ในหมวดเดียวกัน ต่างกันแค่ประเภทย่อย

ส่วนคำว่าสถูป เดิมหมายถึงสิ่งก่อสร้างเหนือหลุมฝังศพหรือที่บรรจุอัฐิของผู้ล่วงลับ ซึ่งใกล้กับธาตุเจดีย์มากจนในอินเดียโบราณใช้แทนกันได้ ในไทยสองคำนี้ใช้ควบคู่กันมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย จนกลายเป็นคำเดียวว่าสถูปเจดีย์ ทุกวันนี้แทบไม่มีใครแยกสองคำนี้แล้ว

พระธาตุคือชื่อเรียกเจดีย์ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุหรืออัฐิธาตุของพระอรหันต์ จึงเป็นชื่อที่บอกว่าข้างในมีอะไร ส่วนปรางค์ไม่ใช่ประเภท แต่เป็นชื่อของทรง ซึ่งรับรูปแบบมาจากศิลปะเขมร เจดีย์ทรงระฆังกับทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ก็เป็นชื่อทรงเช่นกัน สองชุดคำนี้ตอบคนละคำถาม ชุดหนึ่งถามว่าข้างในมีอะไร อีกชุดถามว่าหน้าตาเป็นอย่างไร

ใครเป็นใครในเรื่องนี้

• พระพุทธเจ้า

  เจ้าชายสิทธัตถะแห่งศากยวงศ์ ผู้ออกบวชแล้วตรัสรู้ใต้ต้นโพธิ์

  อ่านทุกเรื่องที่มีพระพุทธเจ้า (48 เรื่อง) →

คำที่โผล่ในเรื่องนี้

ธาตุเจดีย์

เจดีย์ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ

บริโภคเจดีย์

ของหรือสถานที่ที่พระพุทธเจ้าเคยใช้สอย เช่น ต้นโพธิ์

ธรรมเจดีย์

ที่บรรจุพุทธพจน์ เช่น คัมภีร์หรือแผ่นจารึกคาถา

อุทเทสิกเจดีย์

ของที่สร้างขึ้นแทนพระองค์ คือพระพุทธรูป

พระบรมสารีริกธาตุ

อัฐิธาตุของพระพุทธเจ้า ของที่ทำให้เจดีย์องค์หนึ่งถูกเรียกว่าพระธาตุ